Politika

Borba za opstanak privatnog smještaja u doba korone

 Iako se radi o državnom interesu, nema strategije, ili posebnih mjera i preporuka Vlade prema sektoru privatnog smještaja u Crnoj Gori.

Širi kontekst

Turizam je do izbijanja pandemije CORONA 19 bio brzorastući sektor u crnogorskoj ekonomiji, koji kreira nova radna mjesta kao radno intezivni sektor, utiče na smanjenje siromaštva i podstiče ukupni ekonomski razvoj.

Po izvještaju Svjetskog savjeta za turizam i putovanja (WTTC)  Crna Gora je do 2020.god bila svrstana na prvo mjesto u Evropi po stopama rasta turističke industrije koja je iznosila 8,8%. Uz takvu projekciju išao je i rast učešča investicija u turizmu u ukupnim investicijama, po stopi od 8,7% i rast učešća zaposlenih u toj djelatnosti u ukupnom broju zaposlenih po stopi od 6,2%. Sektor turizma je bilježio  konstantan rast dolazaka i noćenja turista te prihoda od turizma koji  su iznosili oko € 1,0 mlrd, što je činilo oko 23% udjela  u BDP-u.

Apartmanski smještaju Crnoj Gori

Generalno gledano, ukupan broj noćenja u privatnom smeštaju (sobe, porodične kuće i apartmani) u Crnoj Gori u odnosu na hotele  čini oko 65-70% ukupnih ostvarenih noćenja. Ova činjenica se uklapa u globalni trend sve većeg učešća porodičnog poslovanja u sektoru smještaja.

Porodično poslovanje u privatnom smještaju je najznačajniji generator zaposlenosti i socijalne stabilnosti u Primorskoj regiji.

U poslednjih nekoliko godina došlo je do velikog rasta investicija u porodične kuće i stanove specijalizovane za smještaj turista. Investicije su se odnosile na podizanje kvaliteta smještajnih jedinica i drugih propratnih sadržaja, koje su u najvećoj mjeri finanasirane turističkim kreditima iz domaćih banaka i MFI.

Privatni smještaj je gotovo u cjelini usmjeren na svjetsko tržište, uvezan sa globalnim operaterima kao što su AIRBNB i Booking.com i posluje po objektivnim tržišnim kriterijumima ovih operatera na otvorenom tržištu. To je uslovilo visok stepen zaduženosti vlasnika privatnog smještaja radi podizanja konkurentnosti. 

Primjer Kotora

U Kotoru sektor privatnog smještaja dominira u ukupnom broju noćenja.  Postoji značajan uzlazni trend rasta broja dolazaka i noćenja turista što se vidi na donjoj tabeli:

Broj dolazaka i noćenja u opštini Kotor

U privatnom smještaju je u 2017.god. bilo oko 900 izdavalaca smještaja sa oko 5500 kreveta. U odnosu na 2015.god. zapaža se značajan porast broja subjekata, kao i broja ležajeva. Isto tako, zapaža se značajan porast kvaliteta smještaja, preko rasta broja apartmana i kuća za iznajmljivanje, a pada broja soba za iznajmljivanje.

Gotovo sve poslovne jedinice u sektoru privatnog smještaja u Kotoru su registrovane kod lokalnih vlasti, prijavljene u lokalnoj TO i uvezane sa globalnim turističkim operaterima, koji posluju sa registrovanim poslovnim subjektima.

TO Kotor je razvila mrežu lokalnih kancelarija za registraciju i prijavu gostiju i efikasno obavlja obavlja ovu funkciju što se vidi iz donjeg grafikona:

Prijava gostiju TO

Privatni smještaj u Kotoru je pored kruzing industrije do pandemije CORONA 19 bio značajan faktor lokalne ekonomije i socijalne stabilnosti.

 Politika Vlade Crne Gore u doba pandemije COVID 19

Iako je državni interes da se u ovim okolnostima sačuva turizam, nijesmo prepoznali bilo kakvu strategiju Vlade u cilju pomoći i podršci opstanku privatnog smještaja.

Nema mjera i uputstava vladinih tijela u vezi kriterijuma i postupaka koje vlasnici privatnog smještaja trebaju poštovati kod prijema i boravka gostiju.

U cilju opstanka sektora i socijalne stabilnosti u Primorskoj regiji Vlada Crne Gore bi trebala izaći sa politikom podrške privatnom smještaju,  koja  sadrži sledeće mjere:

• moratorijum na turističke kredite;
• moratorijum na plaćanje dijela poreza;
• oslobađanje od dijela komunalnih naknada i taksi;
• bespovratna pomoć vlasnicima onih jedinica privatnog smještaja kojima je to jedini izvor porodičnog dohotka, na osnovu oporezovanog prihoda za predhodnu godinu;
• fasilitiranje granskog organizovanja privatnog smještaja na lokalnom nivou.

 Dragan Božović, politikolog