Kultura

Priča o stotinu godina organizovanog turizma u Kotoru sklapa se poput mozaika – od tragova sačuvanih u arhivskim dokumentima, starim novinama i oglasima, ali i u sjećanjima ljudi.

Nakon priče o velikoj turističkoj konferenciji održanoj u Kotoru 1936. godine, vraćamo se nekoliko godina unazad, u vrijeme kada su se ideje o razvoju turizma pretvarale u sasvim konkretne poteze.

Jedna takva priča počinje 1931. godine.

„PUTNIK“ STIŽE U KOTOR

„Putnik“ – Društvo za saobraćaj putnika i turista u Kraljevini Jugoslaviji – namjerava da u Kotoru osnuje svoju biletarnicu.

Sačuvani dokument od 24. avgusta 1931. godine govori da je za njeno uređenje bila potrebna finansijska podrška, zbog čega je od Opštinske uprave zatražena pomoć za troškove otvaranja.

U dopisu „Putnika“ upućenom Opštinskom poglavarstvu 18. avgusta 1931. godine vidi se da otvaranje biletarnice nije posmatrano samo kao poslovni interes jednog društva. U prepisci se pominje i „Jadranski Fjord“, a govori se i o potrebi da Kotor, zajedno sa drugim zainteresovanim opštinama Boke i Crne Gore, doprinese unapređenju turizma.

Već 8. septembra 1931. godine „Putnik“ potvrđuje prijem odluke o novčanoj pomoći za biletarnicu u Kotoru i zahvaljuje Opštini na podršci.

Nekoliko dokumenata, nekoliko datuma i jedna ideja koja je polako dobijala svoj konkretan oblik.

Ali da li je biletarnica zaista zaživjela?

Odgovor pronalazimo na požutjelim stranicama stare kotorske štampe.

„U BILETARNICI PUTNIKA U KOTORU“

Na jednoj od stranica lista „Glas Boke“ pojavljuje se oglas koji više ne govori o planovima.

„Prije no putujete u bilo koji kraj, kupite kartu kod PUTNIKA.“

U oglasu se navodi da su se u kotorskoj biletarnici mogle dobiti vozne karte, legitimacije i povlastice, kao i željezničke, autobuske i brodske karte.

Tako se, dokument po dokument, sklapa priča – od inicijative i službenih dopisa, preko odluke i pomoći, do biletarnice koja je postala dio života grada.

„Putnik“ pronalazimo i na drugim stranicama tadašnje štampe. Njegovi predstavnici pojavljuju se u zapisima vezanim za turistička pitanja i skupove, što dodatno govori da ovo društvo nije bilo prisutno samo kroz prodaju karata, već je predstavljalo dio šire priče o organizovanju putovanja i razvoju turističkog prometa.

IZA BILETARNICE – LJUDI I MJESTA

Ali istoriju jedne poslovnice ne čine samo dokumenti, pečati i vozne karte. Čine je, prije svega, ljudi.

Među zaposlenima u kotorskom „Putniku“ ostalo je zapamćeno i ime gospodina Gruja, čije prezime za sada nijesmo uspjeli utvrditi, kao i Mire i Branke Mijatović i Radmile, rođene Franović Valdeg.

Posebno mjesto u ovoj priči pripada Ljubu Ivaniševiću, prvom vozaču autobusa za „Putnik“. U vremenu kada je drumski saobraćaj dobijao sve veći značaj, vozači su povezivali Kotor sa drugim mjestima, prevozili Kotorane i goste i bili dio nove slike grada koji se sve snažnije povezivao sa svijetom.

I poslovnica je tokom godina mijenjala svoje adrese.

Pamti se odmah po ulasku kroz Glavna gradska vrata, sa desne strane, zatim na uglu ulice koja danas vodi prema Palati Pima, kao i na Trgu od oružja, uz nekadašnju radnju „Bosna folklor“.

Nakon zemljotresa 1979. godine „Putnik“ je dobio još jednu, mnogim Kotoranima sigurno prepoznatljivu adresu – crveni kiosk ispred gradskih vrata.

Mijenjale su se lokacije, mijenjao se grad, mijenjali su se i načini putovanja, ali su generacije Kotorana znale gdje treba otići po kartu ili informaciju za put.

I upravo nam imena zaposlenih i sjećanja na te stare adrese vraćaju ono što službenom dokumentu često nedostaje – ljudsko lice priče.

Iza šaltera je neko dočekivao putnika. Neko je izdavao kartu i objašnjavao polaske i veze. Neko je sjedao za volan autobusa i kretao putem iz Kotora.

MALA KOTORSKA ADRESA VELIKOG SVIJETA

Danas nam jedna biletarnica može izgledati kao sasvim običan detalj. Nekada je značila mnogo više.

Tu su se tražile informacije, birali pravci, kupovale karte i planirala putovanja. Tu su se susretali brodski, autobuski i željeznički putevi.

Za gosta koji je stigao u Kotor bila je jedna od tačaka sa kojih je mogao nastaviti svoje putovanje. Za Kotorane – mjesto sa kojeg se kretalo prema drugim gradovima i zemljama.

Bila je to, na neki način, mala kotorska adresa velikog svijeta.

I upravo ovakve priče podsjećaju nas zašto, obilježavajući 100 godina organizovanog turizma u Kotoru, ponovo otvaramo arhivske kutije, listamo stare novine i čuvamo sjećanja naših sugrađana.

Jer istoriju kotorskog turizma nijesu stvarali samo veliki događaji, poznati gosti, hoteli i turistička društva.

Stvarali su je ljudi iz našeg grada.

Oni koji su pisali dopise, donosili odluke, radili za šalterima, prodavali karte, davali informacije, vozili putnike i svojim svakodnevnim radom povezivali Kotor sa svijetom.

Njima takođe pripada ovaj jubilej.

Jedan dopis. Jedna odluka. Jedna biletarnica. Nekoliko sačuvanih imena.
I još jedna gotovo zaboravljena priča o Kotoru koji se otvarao prema svijetu.

A možda će upravo ova priča probuditi još neko sjećanje.

Ako pamtite kotorski „Putnik“, njegove zaposlene, neku od lokacija poslovnice ili imate fotografiju, dokument ili uspomenu vezanu za njega, podijelite je sa nama. I ona je dio priče o 100 godina organizovanog turizma u Kotoru.

Izvori:
Arhivska dokumenta: Istorijski arhiv Kotor – Državni arhiv Crne Gore
Novinska građa: JU Gradska biblioteka i čitaonica Herceg Novi

100 godina organizovanog turizma u Kotoru
100 godina čuvanja tradicije – vjekovi gostoprimstva

Saopštenje: Turistička organizacija opštine Kotor