Društvo

U okviru programa obilježavanja jubileja 100 godina organizovanog turizma u Kotoru, Turistička organizacija opštine Kotor organizovala je drugi razgovor iz ciklusa „Svjedoci jednog vijeka“, posvećen temi Turizam i brodovi koji su tokom XIX i XX vijeka uplovljavali u kotorsku luku. Program je održan u kompleksu Samostana Svetog Nikole na Prčanju.

O pomorskoj prošlosti Boke, razvoju putničkog saobraćaja i njegovoj ulozi u nastanku organizovanog turizma govorili su novinar i publicista Siniša Luković i kustos Pomorskog muzeja Crne Gore u Kotoru Ilija Mlinarević, dok je razgovor vodio novinar Dušan Davidović.

Na početku večeri prisutne je pozdravila Mirjana Vukasović, viša saradnica za marketing, projekte i međunarodnu saradnju u Turističkoj organizaciji Kotor, ističući da je izbor mjesta održavanja programa usko povezan sa temom razgovora.

„Posebnu zahvalnost upućujemo don Željku Paskoviću na izuzetnom gostoprimstvu, susretljivosti i podršci. Hvala što nam je omogućio da večerašnji program održimo upravo ovdje, u ambijentu koji nosi dubok pečat bokeljske duhovnosti, kulture i primorske istorije“, kazala je Vukasović.

Podsjetila je da je Prčanj neraskidivo vezan za pomorsku tradiciju.

„Okupljamo se da razgovaramo o temi neraskidivo vezanoj za identitet našeg zaliva – o turizmu i brodovima koji su tokom XIX i XX vijeka uplovljavali u Kotor. Prisjetićemo se vremena kada su parobrodi, putnici, brodske linije i kotorska riva stvarali prve slike organizovanog turističkog života i pokušati da bolje razumijemo kako su upravo ti dolasci oblikovali razvoj našeg gostoprimstva i prepoznatljivosti“, rekla je ona.

Direktor Turističke organizacije Kotor Jovan Ristić kazao je da ciklus razgovora predstavlja važan dio programa obilježavanja jubileja.

„Imamo sjajne goste koji će ovu inspirativnu temu predstaviti na najbolji način. Očekujem da ćemo i u narednim mjesecima imati razloga da se okupljamo i da cijelu godinu posvetimo ovoj velikoj obljetnici i važnom datumu za Kotor“, rekao je Ristić.

Župnik Prčanja i Stoliva don Željko Pasković podsjetio je da su Prčanj i Stoliv svoju istoriju gradili uz more, ali i upozorio da se odnos prema moru mora posmatrati odgovorno.

„Drago mi je što se u Kotoru, zahvaljujući Turističkoj organizaciji i Opštini, govori o tome šta za nas predstavljaju brodovi, kruzeri i more. Da li ćemo od mora samo živjeti ili ćemo živjeti s njim – zavisi od nas. Koliko ga čuvamo i njegujemo, toliko će nam ono dati“, kazao je Pasković.

Govoreći o ekološkim akcijama koje organizuje Caritas, naveo je da su iz mora do sada uklonjene desetine tona otpada.

„Ne možemo kriviti samo kruzere. Imamo mnogo toga što moramo riješiti iza sebe kako bismo mogli reći da smo učinili sve da zaštitimo Boku“, poručio je.

Opsežno izlaganje održao je Siniša Luković, koji je ukazao da se pitanje početaka organizovanog turizma u Kotoru može posmatrati znatno ranije od 1926. godine.

„Ne znam na što ste se referirali, kad pominjete 1926. godinu i kada ovu godinu uzimate za početak organizovanog turizma u Boki Kotorskoj, odnosno u Kotoru. Moja računica govori malo drugačije. Po mojoj računici i po podacima do kojih sam došao ja, a i neki ljudi prije mene, početak organizovanog turizma u Kotoru  je iz 1844. godine. Tada je, 11. avgusta, u Kotor uplovio brod austrijskog Lloyda Barone Stuermer na posebnom putovanju sa 153 putnika koje su dubrovački novinari opisali kao Passeggeri della gita di piacere – putnike izleta za razonodu, odnosno prve organizovane kruzing turiste. Mislim da je to dovoljan osnov da se 1844. godina smatra početkom organizovanog turizma u Kotoru i apelujem da se ti podaci uvaže, jer time tradicija organizovanog turizma u Kotoru dobija još snažnije istorijsko uporište“, rekao je Luković.

Podsjetio je da je prva redovna parobrodska linija između Trsta i Kotora uspostavljena 1837. godine, kada je u kotorsku luku uplovio parobrod Conte Kolovrat sa 36 putnika, pod zapovjedništvom kapetana Petra Kunića.

Naglasio je da istorija kruzinga u Boki nije samo priča o brodovima, već i o ljudima koji su preko Kotora uspostavljali veze sa svijetom.

„Istorija kruzinga i putničkih brodskih putovanja u Boki Kotorskoj izuzetno je bogata. U njoj ima zanimljivosti sa turističkog, ekonomskog i društvenog aspekta, ali i brojnih priča koje fasciniraju svakoga ko voli pomorsku istoriju“, kazao je Luković.

Podsjetio je na dolaske brojnih istorijskih ličnosti u Kotor, među kojima su austrougarski car Franjo Josip, kralj Aleksandar Karađorđević, američki industrijalac i istraživač William Vanderbilt, britanski kralj Edward VIII, admiral David Beatty, kao i Maria Callas, Jacqueline Kennedy i Eleanor Roosevelt, koje su u Boku stizale putničkim brodovima i jahtama.

Posebno se osvrnuo na posjetu britanskog kralja Edwarda VIII 1936. godine, istakavši da je njemu u čast organizovana jedna od najupečatljivijih proslava Bokeljske noći, na kojoj se kralj kasnije i zvanično zahvalio bokeljskim opštinama.

Kustos Pomorskog muzeja Ilija Mlinarević istakao je da je upravo razvoj parobrodskog saobraćaja omogućio intenzivniji dolazak stranih posjetilaca.

„Da bi se uopšte moglo govoriti o ozbiljnijem dovođenju turista, morali smo sačekati parobrode. Oni su bili predvidljiviji od jedrenjaka i mogli su dolaziti prema unaprijed utvrđenom redu plovidbe. Upravo su brodovi Austrijskog Lloyda, zahvaljujući svojoj razvijenoj mreži linija, otvorili Kotor prema stranim posjetiocima“, kazao je Mlinarević.

Istakao je da se paralelno sa razvojem brodskog saobraćaja razvijala i turistička infrastruktura – otvarali su se hoteli i gostionice, unapređivala ugostiteljska ponuda, a Kotor su posjećivali putopisci, naučnici, ljekari i državnici.

Kroz bogatu prezentaciju arhivske građe prikazao je fotografije putničkih brodova, reklamnih deplijana, novinskih članaka i razglednica koje svjedoče o intenzitetu pomorskog saobraćaja u kotorskoj luci tokom prve polovine 20. vijeka.

Posebnu pažnju posvetio je brodovima koji su obilježili to vrijeme, ali i njihovim sudbinama tokom Drugog svjetskog rata.

„Jedan od brodova koji je dolazio u Kotor bio je City of Nagpur, linijski brod koji je povremeno korišćen i za kružna putovanja. Potopljen je 1941. godine nakon napada njemačke podmornice, kada je stradalo 16 ljudi, dok je 451 putnik spašen“, naveo je Mlinarević.

Govoreći o istraživanjima koja prethode izložbi planiranoj za novembar, kazao je da arhivska građa potvrđuje kontinuitet dolazaka putničkih brodova u Kotor mnogo prije savremenog razvoja kruzing turizma.

„Poenta svega jeste da ništa ne počinje sa nama. Istorija kotorske luke i putničkog saobraćaja daleko je duža i bogatija nego što se često misli, a upravo to želimo da pokažemo kroz buduću izložbu“, istakao je Mlinarević.

Razgovor je zaključio Dušan Davidović, podsjećanjem na značaj Prčanja u pomorskoj istoriji Boke, ali i na lična iskustva razgovora sa don Nikom Lukovićem upravo u samostanu Svetog Nikole:

“Lično mi je zadovoljstvo što smo večeras u samostanu Svetog Nikole i što don Željko otvara vrata za ovakve i slične događaje. A ja lično imam posebno sjećanje jer sam ovdje, u ovom samostanu, za vrijeme zimskog raspusta 1966. godine, kod don Nika Lukovića više dana razgovarao o pobuni mornara u Boki 1918. godine, što je bila tema mog maturskog rada u gimnaziji, i baš na tu temu s Don Nikom koji je bio učesnik tog istorijskog događaja. Od Don Nika, dakle ne samo o pobuni mornara, čuo sam i mnoge priče o perspektivi turizma, pa i čitao njegovu monografiju Prčanj, koja je objavljena 1937. godine, a štampala je Bokeška štamparija u Kotoru”.

Podsjetio je da je don Niko Luković učestvovao na Svjetskom kongresu turizma u Rimu 1960. godine, kao član jugoslovenske delegacije u kojoj je bio i nobelovac Ivo Andrić, te da je jedna od tema kongresa bila Uloga Katoličke crkve u razvoju turizma.

Davidović je ukazao i na značaj pomorskih pilota, pomenuvši višegodišnjeg pilota sa Prčanja, Josipa Bepa Apolonia,  kao i na simboliku isplovljavanja jedrilice „Besa“ iz Kotora 1965. godine na put oko svijeta, pri čemu je posada prije polaska odala počast pomorskoj tradiciji Prčanja i kapetanu Ivu Visinu.

Na kraju je pozvao građane da pregledaju porodične arhive i fotografije koje bi mogle doprinijeti budućoj izložbi i publikaciji o istoriji kotorske luke i pomorstva.

Program je upotpunio nastup klape „Incanto“.

Serijal „Svjedoci jednog vijeka“, koji organizuje Turistička organizacija opštine Kotor, nastavlja se tokom godine kroz razgovore posvećene različitim segmentima istorije turizma, pomorstva i kulturne baštine Kotora.

Tekst: Nataša Janović

Foto: Radio Kotor/ N.J.