Društvo

Od rođenja akademika Zdravka Velimirovića, istaknutog jugoslovenskog filmskog reditelja iz Kotora, prošlo je 96 godina.

Velimirović – filmski reditelj, scenarista, umjetnički fotograf, profesor i dekan Fakulteta dramskih umjetnosti u Beogradu – rođen je na Cetinju 11. oktobra 1930. godine. Odrastao je u Kotoru, a preminuo je u Beogradu 7. februara 2005. godine.

Odrastanje u Kotoru

Zdravko Velimirović je sin Luke Velimirovića, profesora i direktora gimnazije u Kotoru, i Zagorke Velimirović (rođene Balić), učiteljice, koji su odškolovali brojne generacije učenika. Nakon što je još kao mali dječak često boravio u Kotoru – rodnom gradu svoje majke Zagorke – sa početkom školovanja trajno se preselio u ovaj grad.

Porodica Velimirović živjela je u Starom gradu, na prvom spratu palate Buća (preko puta palate Pima), na Pjaci od brašna, koja se nekada nazivala i Pjaca od pošte.

Kotorski Kulturni centar o Zdravku Velimiroviću

„Prirodnoj ljepoti i bogatstvu Boke Kotorske umnogome doprinose umjetnici koji su ostavili neizbrisiv trag u njenoj istoriji. Dokazujući da je jedan od važnijih segmenata života, umjetnost uspijeva naći put do svoje publike.

Akademik Zdravko Velimirović, Kotoranin koji je ideje gradio u Boki i prenosio ih na filmsko platno, promovisao je svojim djelom i velikim uspjehom svoj zavičaj u svijetu. Kroz svoje filmove istraživao je kulturu svih naroda na Balkanu i šire, ostavivši iza sebe snažna i poučna djela za nove generacije.

Što više vrijeme prolazi, njegovi igrani i dokumentarni filmovi sve se više prikazuju, što potvrđuju i sve učestalija prikazivanja na televiziji, ali i na svetskim filmskim festivalima – od pulskog, hercegnovskog, sarajevskog, do Kanskog festivala i drugih velikih manifestacija u Evropi i šire.”

Kao reditelj i akademik CANU, Velimirović je odrastao i sazrijevao u Kotoru, a svom gradu posvetio je šest dokumentarnih filmova:

1. Nokturno za Kotor
2. U spomen slavnoj mornarici
3. Kako sačuvati grad
4. Kotor – biserna školjka Jadrana
5. Dobro došli u kotorski fjord
6. Njegoš u Boki

Inicijativa za imenovanje ulice u Kotoru

Savjetu za davanje predloga naziva naselja, trgova i ulica na teritoriji opštine Kotor, grupa uglednih Kotorana podnijela je inicijativu za postavljanje spomen-ploče i imenovanje ulice po akademiku CANU i svjetski priznatom reditelju.

Filmsko i umjetničko stvaralaštvo

Zdravko Velimirović režirao je osam igranih filmova, više od 50 dokumentarnih ostvarenja, kao i brojne TV serije, radio-drame i pozorišne predstave.

Igrani filmovi:

• Provereno nema mina
• Dan četrnaesti
• Lelejska gora
• Derviš i smrt
• Vrhovi Zelengore
• Dvoboj za južnu prugu
• Dorotej
• Vreme leoparda

„Akademik Zdravko Velimirović je rođen 11. oktobra 1930. godine na Cetinju. Bio je jugoslovenski filmski, televizijski, radio i pozorišni reditelj, scenarista i profesor filmske režije. Filmsku i pozorišnu režiju diplomirao je na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu 1954. godine, a završio je i Visoku filmsku školu u Parizu (IDHES).

Bio je redovan profesor filmske režije, šef katedre i dekan na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (1976–1996), kao i vanredni profesor na Univerzitetu u Montrealu 1990. godine. Njegovi filmovi predstavljali su jugoslovensku kinematografiju na brojnim internacionalnim festivalima.

Film Dan četrnaesti (1960) bio je prvi jugoslovenski film u zvaničnoj konkurenciji na Festivalu u Kanu, gdje je ponovo prikazan 2021. godine. Dobitnik je više od 20 nagrada, među kojima su Zlatna arena za režiju i scenario u Puli, nagrade u Beogradu, Aveiru i Lajpcigu. Savez filmskih stvaralaca Ruske Federacije dodijelio mu je 2001. godine Povelju za „vidan doprinos svjetskoj kinematografiji“. Svojim djelima borio se za ljudskost, dostojanstvo, ljepotu i dobrotu.“

Sjećanja i izjave o umjetniku

• Dušan Davidović, novinar:

„Zdravko Velimirović je naš uvaženi sugrađanin koji je ostavio dubok trag u umjetnosti nekadašnje Jugoslavije. Dolaskom iz Cetinja u Kotor stekao je gimnazijsko obrazovanje i specifičan način života. Cetinje i Kotor izdvajao je u svojim autobiografskim zabilješkama kao posebne gradove kojima se vraćao kroz filmsku i foto-kameru. Ostavio je bogat foto-fond raznih krajeva Crne Gore, naročito Boke i Lovćena.“

• Ranka Velimirović, supruga:

„Zdravko Velimirović je dobio brojne nagrade. Između ostalih, dvostruki je dobitnik Trinaestojulske nagrade Crne Gore – 1958. godine za dokumentarni film i 1968. za igrani film Lelejska gora. Veoma draga bila mu je i nagrada Bokeljske mornarice.“

• Andro Martinović, direktor Crnogorske kinoteke (sa omaža 2018. godine):

„Između gradova i ljudi stvaraju se neki neobjašnjivi savezi. Ne morate biti rođeni u nekom gradu da bi on bio vaš metafizički zavičaj. Takav grad za Zdravka Velimirovića bio je Kotor. Ako pogledate naslove njegovih filmova nastajali su tokom više od pola vijeka kao hronika ovog grada i svih njegovih mijena.“

Popis pratećih fotografija

1. Diploma sa Kanskog festivala (2021. godina)
2. Zdravko kao vrlo mali dječak na Cetinju
3. Poštanska marka Crne Gore (2023. godina) sa likom akademika Z. Velimirovića
4. Meša Selimović i Zdravko Velimirović na snimanju filma Derviš i smrt
5. Zdravko Velimirović tokom jednog od intervjua
6. Zdravko kao dijete u Kotoru sa roditeljima (profesorom Lukom i učiteljicom Zagorkom) i sestrom Vesnom
7. Palata Buća u Starom gradu (stan na prvom spratu), na Pjaci od brašna (Pjaca od pošte)
8. Poštanski koverat sa likom Zdravka Velimirovića i motivom Kotora u pozadini
9. Zdravko Velimirović – fotografija snimljena iznad Kotorskog zaliva

Najava tonskog zapisa o Zdravku Velimiroviću:

Radio Kotor je pripremio i tonski zapis u kojem ćete u ponedjeljak u Magazinu “Grad” (10 - 11 h) čuti segmente iz izjava za Youtube kanal “Libra filma” koje su o režiseru Zdravku Velimiroviću svojevremeno dali: novinar Dušan Davidović, arhitektica Vlasta Mandić, arhitekta Aleksandar Dender, arhivistkinja Snežana Pejović i sportski radnik Dragan Đurčić.

            (Podaci za tekst i fotografije dobijeni od porodice Z. Velimirovića)