Društvo

Šetajući preko Trga crkava, malo ko primeti da se ispod kamenog platoa Starog grada nalazi Budva iz rimskog doba. Antičko javno kupatilo, odnosno rimske terme koje su bile mjesto relaksacije posle pomorskih putovanja, danas su decenijama nedostupne za javnost.

Prije dvijestotine vjekova, Budva je bila deo rimskog svijeta. Njena luka, povezana pomorskim putevima, spajala je ljude i ideje duž istočne obale Jadrana. Terme su bile čvorište, prostor društvenog života, odmora i razgovora. U njima su se ukrštale priče i kulture moreplovaca, trgovaca i zanatlija koji su gradili Budvu na jadranskim trgovačkim rutama.

Na ruševinama antičke imperije, izrasla je srednjevijekovna i moderna Budva. Međutim, razoran zemljotres 1979. godine izneo je rimske terme na svjetlost dana. Tokom obnove Starog grada osamdesetih godina, arheolozi su pronašli lokalitet sa kadama za kupanje, ložištem i antičkim sistemom podnog grijanja. Rukovodilac istraživanja, prof. dr Mirko Kovačević je dokumentovao čitav proces. Uprkos otkriću, istraživanju i konzervaciji, rimske terme nikada nisu bile dostupne javnosti, niti integrisane u turističku ponudu grada. Rekonstruisani plato na Trgu crkava, pored crkve Svete Trojice, danas je prepun života, a ispod njega, ostao je sakriven i nedostupan deo antičke Budve. Taj kontrast se, zahvaljujući podršci Evropske unije, kroz projekat ROMANICA, sada konačno mijenja.

Interreg IPA projekat “Rimsko nasljeđe koje povezuje prošlost i sadašnjost – ROMANICA” ne tretira rimske terme kao izdvojeni arheološki lokalitet, već kao deo regionalnog, jadranskog narativa. Autentični ostaci biće konzervirani i otvoreni za javnost, a digitalni interpretativni sadržaji pomoći će posjetiocima da ih povežu sa rimskim podvodnim nasleđem i sagledaju ono što vrijeme više ne dopušta da se vidi golim okom. Terme će biti integrisane u kulturnu ponudu Budve kao novo mjesto neposrednog susreta sa njenom antičkom i pomorskom istorijom. Ovim projektom Budva dobija priliku da ispriča slojevitu priču koja je nekada živjela uz more, trgovinu i ritam rimskog Mediterana.

ROMANICA je prekogranični projekat usmjeren na istraživanje, zaštitu, interpretaciju i održivo turističko valorizovanje rimskog obalnog i podvodnog nasljeđa na području Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Crne Gore. Projekat okuplja partnere iz sve tri zemlje, vodećeg partnera Univerzitet u Zadru, Grad Biograd na Moru, Međunarodni centar za podvodnu arheologiju u Zadru, Franjevački muzej Tomislavgrad, Univerzitet Crne Gore i Opštinu Budva.

U Crnoj Gori projekat ROMANICA implementiraju Centar za arheologiju, Instituta za interdisciplinarne i multidisciplinarne studije, Univerziteta Crne Gore i Opština Budva.

Projekat je počeo 15. juna 2026. godine i traje 24 mjeseca, realizujući se u okviru prioriteta održivog i inkluzivnog turizma i kulture, kofinansiran u okviru programa prekogranične saradnje Interreg VI-A IPA Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora. Ukupan budžet projekta iznosi 1.836.681,60 eura, od čega sredstva Evropske unije kroz IPA III CBC program iznose 1.561.179,36 eura, odnosno 85 odsto ukupne vrijednosti projekta, dok preostalih 15 odsto obezbjeđuju projektni partneri kroz sufinansiranje.

Prilog fotografije:

Rimske terme 1 1987g fotografija prof dr Mirka Kovačevića

Rimske terme 3 1987g fotografija prof dr Mirka Kovačevića

Rimske terme 4 2026g Trg Crkava plato iznad rimskih termi

Rimska olupina Budva 2011 RPM Nautical foundation