Društvo

Na Pomorskom fakultetu Kotor uspješno se realizuje projekat SAM4MI, koji predstavlja razvoj potpuno novog pristupa nadzoru rada asinhronih elektromotora, najzastupljenijih električnih mašina u pomorskoj i industrijskoj praksi.

O projektu i njegovom značaju govorili su doktorandi i saradnici u nastavi na Pomorskom fakultetu Kotor, mr Ilija Knežević i mr Nemanja Pudar, ističući da je riječ o inovativnom istraživanju koje povezuje elektrotehniku, zvučni zapis i vještačku inteligenciju.

Osnovna ideja projekta jeste da se ključni parametri rada elektromotora, poput brzine obrtanja, obrtnog momenta i električne struje određuju isključivo na osnovu zvučnog zapisa koji motor emituje tokom rada.

„Inovatnivni aspekt ovog projekta je što prvi put pokušavamo da kompletno stanje motora procijenimo na osnovu zvučnog zapisa, bez korišćenja senzora za mjerenje struje, brzine ili momenta. U dosadašnjoj praksi ovakve procjene zahtijevale su direktna električna i mehanička mjerenja, putem senzora, dok mi ispitujemo novi akustični koncept nadzora uz podršku algoritama vještačke inteligencije“, istakao je Knežević, dodavši da razvijaju sistem koji koristi algoritme vještačke inteligencije kako bi na osnovu zvuka procijenio stanje motora i njegove radne karakteristike, bez potrebe za ugradnjom dodatnih senzora za mjerenje električnih i mehaničkih veličina.

Projekat SAM4MI finansira Fond za inovacije Crne Gore kroz Program provjere inovacionog koncepta. Ukupna vrijednost projekta iznosi približno 40 hiljada eura, od čega Fond finansira oko 35 hiljada, dok ostatak sredstava obezbjeđuje Pomorski fakultet Kotor.

Kako je istakao Knežević, projekat je započeo 1. novembra 2025. godine i traje 12 mjeseci.

U projektnom timu učestvuju prof. dr Martin Ćalasan i dr Mihajlo Micev sa Elektrotehničkog fakulteta u Podgorici, prof. dr Tatjana Dlabač, mr Nemanja Pudar i mr Ilija Knežević sa Pomorskog fakulteta u Kotoru, dok stručnu podršku pruža prof. dr Milutin Petronijević sa Elektronskog fakulteta Univerziteta u Nišu.

Tokom prve polovine realizacije projekta izvršena je nabavka i instalacija laboratorijske opreme, čime su stvoreni uslovi za eksperimentalni rad.

U Laboratoriji za brodsku elektrotehniku Pomorskog fakulteta postavljena je kompletna eksperimentalna postavka, a započeta su i mjerenja asinhronog motora u različitim režimima rada. Prikupljeni su sinhronizovani podaci o zvuku, struji, brzini i obrtnom momentu, na osnovu kojih je formirana baza podataka za treniranje i validaciju algoritama vještačke inteligencije.

„U prvoj polovini projekta realizovali smo veoma važan dio aktivnosti. Nabavljena je i instalirana laboratorijska oprema, postavljena eksperimentalna postavka i započeta mjerenja u različitim režimima rada. Formirali smo i bazu podataka koja će služiti za treniranje i validaciju sistema zasnovanog na vještačkoj inteligenciji“, pojasnio je Knežević.

Poseban doprinos unapređenju metodologije i validaciji eksperimentalne postavke dao je prof. dr Milutin Petronijević tokom dvije radne posjete Pomorskom fakultetu Kotor.

Kako ističu naši saogovornici, Laboratorija za brodsku elektrotehniku posljednjih godina bilježi značajan razvoj zahvaljujući podršci Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija Crne Gore, kao i brojnim nacionalnim i međunarodnim projektima.

Nemanja Pudar naglašava da je poseban podsticaj razvoju laboratorije dao projekat dekarbonizacije pomorskog sektora u Boki Kotorskoj, poznat pod skraćenicom DEMS, koji je otvorio mogućnosti za saradnju sa renomiranim univerzitetima iz regiona i Evrope.

„Laboratorija za brodsku elektrotehniku u posljednje tri godine doživjela je značajan uspon. Osnovu tog razvoja predstavlja projekat dekarbonizacije pomorskog sektora u Boki Kotorskoj – DEMS, koji nam je omogućio da uspostavimo saradnju sa prestižnim univerzitetima i istraživačkim centrima u regionu i Evropi. Upravo iz tih saradnji proizašli su novi projekti, stipendije i istraživačke inicijative koje danas realizujemo“, kazao je Pudar.

Među partnerima sa kojima je uspostavljena saradnja nalaze se Univerzitet u Nottinghamu, Univerzitet u Sevilji, Univerzitet u Trstu, Univerzitet u Atini, Pomorski univerzitet u Gdinji, kao i Elektrotehnički fakultet Univerziteta u Beogradu.

Kroz projekat SAM4MI nabavljen je kompletan mjerni sistem koji omogućava simultano praćenje električnih, mehaničkih i akustičkih veličina asinhronog motora.

,,Oprema obuhvata osciloskope, strujne i naponske sonde, trofazni regulacioni transformator, senzore brzine i obrtnog momenta, kao i visokokvalitetni mjerni mikrofon za snimanje akustičkih signala u širokom frekvencijskom opsegu’’, detaljnije je objasnio mr Ilija Knežević.

Prvi rezultati projekta već su predstavljeni na međunarodnim naučnim skupovima, uključujući Kotor International Maritime Conference i simpozijum INFOTEH Jahorina 2026, gdje je predstavljen rad posvećen analitičkom modelovanju ponašanja asinhronih motora.

„Predstavljanje rezultata na međunarodnim konferencijama veoma je značajno za naučnu validaciju i promociju projekta. Trenutno se nalazimo na nivou tehnološke spremnosti TRL 3-4, što znači da uspješno dokazujemo funkcionalnost koncepta u laboratorijskim uslovima“, rekao je Knežević.

Prema riječima istraživačkog tima, naredna faza podrazumijeva razvoj funkcionalnog prototipa i testiranje sistema u realnim industrijskim i pomorskim uslovima, čime bi se otvorio put ka praktičnoj primjeni ove inovativne tehnologije.

„Naša namjera je da Laboratoriju za brodsku elektrotehniku dodatno osnažimo i maksimalno internacionalizujemo, kako bi postala prepoznatljiv istraživački centar u oblasti pomorske elektrotehnike i energetike. Vjerujemo da će kruna dosadašnjeg rada biti učešće u velikim evropskim projektima koji će doprinijeti unapređenju pomorskog sektora i održivom razvoju Boke Kotorske“, zaključio je Pudar za talase Radio Kotora.

Cijeli razgovor možete poslušati na linku Svijet nauke.

Tekst: Mihaela Moškov

Foto: Privatna arhiva / N. P.