Društvo

Autorka: Biljana Marković

Foto: Radio Kotor / B.M.

Debata na temu „Ovaj dom smatra da komercijalizacija tradicionalnih običaja i kulturnih praksi ugrožava njihovu autentičnost više nego što doprinosi njihovom očuvanju“ održana je sinoć u Slavjanskoj čitaonici u Dobroti.

O ovoj temi argumente su suprotstavili mješoviti debatni timovi učenica i učenika drugog, trećeg i četvrtog razreda Gimnazije Kotor, a debatu je vodila Paula Petričević, profesorica filozofije u ovoj obrazovnoj ustanovi.

Debata je organizovana u okviru projekta „Kako mladi razumiju baštinu: Između tradicionalnog i savremenog“, koji realizuje Expedition Architects d.o.o. u saradnji sa Debatnim klubom Gimnazije Kotor, uz podršku Ministarstva kulture i medija, u okviru Dana evropske baštine 2026.

Prisutne je na početku pozdravila profesorica Paula Petričević, pozivavši ih da nakon debate putem istaknutog QR koda glasaju za tim za koji smatraju da je na bolji način odbranio svoju tezu.

“Takođe, željela bih da se zahvalim Ekspediciju što su u okviru ovoga projekta uspjeli da preko firme Faksimil obezbijede i ovu prekrasnu govornicu koja će ostati Slavijanskoj čitaonici kao dar Debatnog kluba kotorske Gimnazije za sve buduće događaje koji su bili organizovani u ovom krasnom prostoru. Hvala svima što ste pokazali interesovanje i što ste došli. Pozdravljam vas i pozivam  da glasate, naravno glasajte u odnosu na argumente, ne u odnosu na to koji vam se tim više dopada, ili za koju stranu ste intimno više angažovani”, rekla je ona između ostalog.

Tim afirmacije u sastavu Lana Janović, na poziciji afirmacijske jedinice, Anđela Popović i Drago Rapovac, čvrsto je branio tezu da je upravo komercializacija ta koja ograničava  autentičnost svih tradicionalnih običaja i kulturnih dobara.

U prilogu njihovog slučaja Janović iznjela je definicije za ključne pojmove.

Komercializacija - predstavlja proces transformacije kulturnih dobara, simbola i običaja u običnu robu, robu široke potrošnje. Njena primarna svrha je ostvarivanje finansijskog profita na tržištu, čime se suštinska vrijednost i simbolički značaj zamjenjuju ekonomskom ispativošću.

Tradicionalni običaji i kulturne prakse - one nisu autentični oblik nasljeđa jednog naroda ili zajednice koji se generacijama prenose kroz simboliku, ritualnu funkciju i duboki unutrašnji smisao, služeći očuvanju kolektivnog identiteta, a ne kao zabavni sadržaj za vanjske posmatrače.

Autentičnost - izvorni, netaknuti integritet tradicije, koji počiva na njenom izvornom kontekstu.

“Kriterijum za koji se mi zalažemo sa našim slučajem jeste integritet kulturog nasljeđa. To nije samo ukras na papiru, već mjerljivi standard struke koji nas obavezuje da svaki zahvat u prostoru, bilo da se radi o konzervaciji ili uređenju, prođe stroge mjere zaštite. Ovaj kriterijum upravo služi tome da kratkoročni interesi unište ono što nam je istorijski dato u amanet. Naša argumentacijska linija se sastoji iz dva argumenta. Kao naziv prvog argumenta smo izabrali eroziju autentičnog kulturnog smisla. Ovaj argument objašnjava unutrašnji mehanizam štete, šta se dešava sa običajem u trenutku kada postane roba. Tradicionalni običaji nisu nastali kao estetski spektakl za turiste. Nastali su kao duboki izraz identiteta, vjere, zajedništva ili istorijskog sjećanja jedne zajednice”, katzala je između ostalog Janović.

Na pitanje suprotnog tima, kazala je da ne smatra da je autentično samo ono što je netaknuto. 

“Mi nismo tu da branimo nešto što se nikada neće promijeniti, nisi stojimo iza toga da je evolucija ne doprinosi značaju. Ali autentičnost za nas znači da se ne izgubi izvor te tradicije. To što će se vremenom možda ta autentičnost malo promijeniti ili prelagoditi vremenu, ne znači da se gubi sam njen izvor ili svrha te cijele tradicije ili običaja”, rekla je ona.

S druge strane u timu negacije, odnosno opozicije, bili su  Andrea Rapovac, Damjan Pajović i Marta Borović

“Teza današnje debate jeste, ovaj dom smatra da komercijalizacija kulturnih praksi ugrožava njihovu autentičnost više nego što doprinosi njihovom očuvanju.

prvo iznijela naše definicije. Komercijalizacija održivi mehanizam financiranja i integracije tradicije u savremenu ekonomiju koja obezbijeđuje prihod za opstanak zajednica. Bez profita i ekonomskog motiva ljudi ne bi imali sredstva da se bave očuvanjem tradicije. Komercijalizacija je spas, a ne prijetnja. Tradicionalni običaj, živa, dinamična i prelagodljiva kategorija nasljeđenog ponašanja, a ne kruti muzejski eksponati. Upravo kroz otvorenost prema tržištu i publici, tradicija dokazuje svoju vitalnost, opstaje samo ono što živi u sadašnjosti. Kulturne prakse, način izražavanja i djelovanja zajednice koji se prenose s generacije na generaciju, čija održivost najboljem se mjeri njihovom aktivnosti i primjenom u praksi. Komercializacija pruža platformu da kulturne prakse vide šire mase, što podstiča mlade da nastave da ih praktikuju. Tvrdnja afirmacije je da ekonomska valorizacija navodno uništava srž običaja, negacija dokazuje da komercializacija ne ugrožava tradiciju, već je štiti od njenog jedinog stvarnog neprijatelja, zaborava”, navela je između ostalog Andrea Rapovac koja je u timu imala poziciju negacijske jedinice. Ona je inače, uz Lanu Janović prvi put debatovala, a mentori su im bili starije kolege i koleginice.

Debatu su sudili profesor sociologije Mladen Živković i iskusna debaterka Ena Božović, a treći je bio glas publike koja putem QR koda glasala za tim koji se činio da je uvjerljivije branio svoju poziciju.

“Na afirmaciji je da definiše pojmove, tako da ako negacija nije oborila te pojmove, onda je problematično definisati komercijalizaciju drugačije nego što je to uradila afirmacija. Onda u samoj potkrepi možemo reći da je negacija bila slikovitija, ali je afirmacija uspjela uz određena pitanja i određena obrazloženja da obori tu potkrepu, recimo u onom dijelu koji se tiče što će biti sa tradicijama koje ne donose profit, one se prosto neće održati zahvaljujući novcu, tako da je u tom smislu vaša argumentacija bila oborena, sve u svemu stvarno vrhunska debata”, rekao je prof. Živković.

Svoj glas Ena Božović dala je afirmacijskom timu.

“Iz sljedećih razloga, prije svega kriterijum oba tima; ja kao neko ko debatuje već dugi period, kriterijumi su mi bili nejasni za oba tima, ali mislim da je nekako više uspjela afirmacija da pobije kriterijum negacije, više nego što je negacija se uopšte osvrtala na kriterijum afirmacije, što mislim da jeste vrlo važno za debatu. Ko pobije kriterijum, automatski jeste pobjednik”, navela je ona.

Na kraju su prisutni imali priliku da upišu predloge tema za narednu javnu debatu o kojima bi željeni da čuju kako raspravljaju debateri/ke kotorske Gimnazije.