Društvo

Autorka teksta: Biljana Marković

Foto: Radio Kotor / B.M.

Turistička organizacija (TO) Kotor će od juna do Dana opštine 21. novembra organizovati niz dešavanja povodom ovogodišnjeg jubileja – vijeka organizovanog turizma u našem gradu, pri čemu će se centralna manifestacija, koja će obuhvatiti izdavanje publikacije i izložbu, održati u okviru programa tokom novembra.

To je najavljeno na skupu “100 godina čuvanja tradicije – vjekovi gostoprimstva” koji je sinoć održan u pres sali Kulturnog centra “Nikola Đurković”, čime je okončan program “Grad koji pamti” koji se u Kotoru od 18. do 23. maja održavao povodom obilježavanja 20 godina nezavisnosti Crne Gore.

U ime TO Kotor obratili su se direktor Jovan Ristić i Mirjana Vukasović koja je moderirala skup, a govorio je i profesor Fakulteta za turizam i hotelijerstvo u Kotoru doc. dr Ilija Moric.

Kako je na početku naznačila predstavnica TO Mirjana Vukasović, sve podatke na ovu temu crpe iz Istorijskog arhiva Kotor, Pomorskog muzeja Crne Gore, Biblioteke Herceg Novi, Istorijskog arhiva Cetinje, a i u saradnji sa Arhivom Jugoslavije iz Beograda.

Direktor TO Kotor Jovan Ristić najavio je da će na centralni događaj, koji će biti održan tokom novemba, biti krunisan publikacijom, a učestvovaće i predstavnici TO Cetinje.

„Jer ovo je priča koja povezuje naša dva grada prvenstveno. Kao i mnogo što u životu važno i veliko i ovo se desilo prilično slučajno: na inicijativu jedne kotorske mjesne zajednice, koja nas je zamolila da im pomognemo u oraganizaciji njihovih 100 organizovanog bavljenja turizmom, željeli smo to da potkrijepimo nekim materijalom. Dakle, da imamo ipak neko utemeljenje kada je u pitanju ta obljetnica, međutim tražeći to sa kolegama iz kotorskog arhiva došli smo do podatka da je 1926. godine u Kotoru osnovano preduzeće koje se bavilo organizovano turizmom i prevozom, pod nazivom „Auto turist“ , sa adresom i imenima osnivača. Dakle, dobili smo dokaz tog prvog preduzeća i možemo reći prvog organizovanog bavljenja turizmom u našem gradu. Naravno to nisu počeci bavljenja turizmom u našem gradu, može se reći i za Crnu Goru generalno, ali i Boku prvenstveno koja je u tom trenutku bila dio jedne ogromne i najsnažnije u tom trenutku države, da je privlačila ogroman broj gostiju koji su željeli da je obiđu”, kazao je Ristić.

Motivi su, dodaje, bili vrlo slični današnjim: univerzalna vrijednost i kulturna baština. Prema podacima do kojih su došli, bilo je i onih koji su bili motivisani zdravstvenim i vjerskim turizmom, ali i onih koji su iz Kotora željeli da nastave put ka Crnoj Gori i da obiđu Cetinje kao prijestonicu.

„Upravo tu je nastupio taj period sa osnivanjem Auto-Turista koji je imao svoje automobile koji su prihvatali goste sa tadašnjih putničkih brodova koji su dolazili prvenstveno iz Trsta, ali i iz drugih djelova monarhije, kao i iz Italije, i koji su ih dalje dočekivali ovdje, nekada i smještali u smještajne kapacitete, u gradske hotele, a dalje vozili ka Cetinju. Dakle, vrlo slično svemu onome što imamo danas. Čitajući sam došao do interesantnog podatka – fotografija je zvanično izmišljena 1839. godine, a 1851. je počeo organizovani turizam, znači vrlo sličan datum. Fotografija je vezana sa turizmom i dan danas, možda još više nego ikada. Ukoliko se neko nije fotografisao na mjestu na kojem je bio, kao i da nije ni bio tu. Dakle, mnogo je poveznica, godine decenije prolaze, motivi putovanja su isti ili vrlo slični i samo se vremena mijenjaju, neki detalji i ta neka ambalaža u kojoj se sve to dešava“, poručio je Ristić.

Vukasović je naznačila da su istražujući kroz arhiv, došli do podatka gdje se nalazio prvi info punkt u gradu.

“Na starim fotografijama grada vidi se drvena kućica koja se nalazila na desnoj strani kada se ulazi na glavna gradska vrata. Zvala se Čika Dinova baraka. Pronašli smo u objavi iz novina iz tog vremena, ko je bio vlasnik. Jako nam je važno da nas pratite putem sajta Radio Kotora, gdje se objavljuju naši tekstovi i na društvenim mrežama gdje ćemo na neobičan način pričati tu priču o našem gradu kroz zanimljive detalje“, podvukla je ona.

Profesor Fakulteta za turizam i hotelijerstvo u Kotoru, doc. dr Ilija Moric, ističe da se radi o značajnoj godini i o važnom istorijskom periodu koji treba dodatno istražiti da bi zapravo uvidjeli da su korjeni turizma jako duboki i da organizovani turizam traje najmanje sto godina, ako ne i duže.

Pripremajući se za učešće na skupu pogledao je, kaže, istraživanja pionira turističke nauke u prostoru Boke Kotorske i šire: prof. dr Milenka Pasinovića, prof. dr Miljana Radovića i prof. dr Borislava Uskokovića.

Miljan Radović ističe da naš kontekst društveno politički i ekonomski, kojeg su obilježili ratovi i siromaštvo, nisu dopustili da se organizovani turizam razvija već sredinom 19. vijeka, nego to kod nas kasni. Posebno je, kaže, društveno organizovanje turizma u našim mjestima kasnilo za evropskim oko sedam decenija, a u odnosu na najstarije jugoslovenske turističke centre preko pet decenija.

“Spominjete fotografiju i organizovani turitam, a nama je bitka na Grahovcu 1858., Berlinski kongres kasnije, tako da nije ni bilo uslova da se u tom širem prostoru organizovano razvija turizam. Međutim, tek kasnije, sa završetkom Prvog svjetskog rata, te godine, dvadesete su prirodan period da se krene organizovanije, mada i prije toga imamo, imamo 1902. u Zelenici u Herceg Novom hotel na Zelenoj plaži porodice Mađar, 1908. hotel Boka i u Kotoru hotel Slavija 1923. Još bih naveo da se 1926. godine spominje za Kotor–istraživanja o početku organizovanih kružnih putovanja u čijim je programima bila Boka sežu do 1926. godine, što ne znači da ih nije bilo i ranije”, rekao je Moric.

Dva su razloga, napisao je prof. dr Radović, prenosi Moric; prvi riječ je o godinama privrednog oporavka poslije Prvog svjetskog rata i porastu standarda koja ta putovanja traže, i drugi - dva pristajanja u 1926. godini u kotorskoj luci mogu da ukažu na pojavne oblike koji će kasnije poprimiti masovni karakter o kojima danas i svjedočimo u Kotoru.

“Mislim da su sigurno jedan od motiva razvoja Auto-Turista upravo dva pristajanja 1926. godine sa 640 članova posade i turista 742. Osim kružnih putovanja morem konsekventno imamo i izletnička kretanja, što je i logično - uvijek je izletnički turizam bio vezan za kruzing. Ovdje se navodi i da su različiti bili motivi koji su je katrakterisali kao izletničku destinaciju, misli se na Kotor i Boku, prije svega kulturni, religiozni i manifestacioni gdje se misli na Bokeljsku noć. Kulturna motivacija je najznačajniji faktor koji je Boku činio izletničkom destinacijom o čemu govore i podaci – 1926. godina, to je prva godina koju ovdje imamo dokumetovanu – broj izletnika sa kulturnom motivacijom

499 – izvor dnevnik don Antona Miloševića za odgovrajuće godine –Istorijski arhiv Kotor”, naveo je Moric.

Osim kružnih putovanja morem, izletničkih kretanja, interesantan je podatak za date godine – 1925. godine izlazi Mali vođ (vodič) kroz Kotor Vicka Tripkovića, u izdanju Adolfa Čekade. Godinu kasnije, 1926., objavljen je vodič „Vođa po Kotoru“, autora don Iva Stjepčevića, a 1928. u izdanju Jadranske straže u Beogradu izlazi iz štampe vodič „Boka Kotorska“, autora Miloša Crnjanskog.

“Godina 1926. je takođe važna, kako navodi, na drugom kraju Boke u Prčanju, vezano za razvoj zdravstvenog turizma 1926. godine Jevrejsko društvo ženskih ljekara iz Beograda kupuje zgradu nazvanu Odmorište za oporavak djece, a godinu kasnije Ministarstvo zdravlja iz Beograda kupuje zgradu zvanu Ruski invalidski dom takođe u Prčanju. Autor kaže dalje, trebalo je proći gotovo pola vijeka da se ovi faktori počnu organizovano i stručno primjenjivati u liječenju nespecifičnih plućnih bolesti i medicinsku rehabilitaciju u specijalnoj ustanovi Vrmac u Prčanju, osnovanoj 1957. godine“, rekoa je između ostalog Moric.

Da se uradi sveobuhvatna i studiozna analiza vijeka organizovanog turizma u faktografskom smislu predložila je arhitektica Vlasta Mandić koja je prisustvovala skupu.

“Ako imamo 100 godina onda bi trebalo napraviti analizu od početka tih 100 godina do danas gdje ide naš turitam. Mislim da je to osnovno, jer mi još uvijek nemam izdiferencirane alate našeg turizma; kako on treba da bude prepoznatljiv, autentičan i vrijednovan kroz kulturno naslijeđe koje imamo“, kazala je između ostalog Mandić.

Smatra da se u narednom periodu treba djelovati na dva nivoa.

“Pratiti podatke iz arhive i gledati kako naš turizam da razvijamo u budućnosti. Jer dolazimo do jedne teške situacije, ova masovnost ne priliči gradu. Građani, su totalno degradirani i nama je život vrlo težak. U ovim ljetnjim mjesecima trpimo, lično ja sam za to da ljudi dođu, pomaknem se, pustim, čekam vrijeme kada nije gužva, ali smo baš limitirani. Prema tome treba gledati da se Kotor ne prodaje jeftino. To je problem i Dubovnika, nije samo naš, ali Kotor je mali grad površinski, namamo prostora kao što imaju Dubrovnik, Split, i sa tim malim prostorom kojeg smo strašno opteretili što sa lukom, što sa trotoari su zatvoreni ogradama, trotineti, to su sve elementi o kojima se treba misliti. To je kvalitetan turizam”, naglasila je Mandić između ostalog.

Prva autobuska firma u Kotoru, je po riječima Dušana Davidovića, novinara u penziji koji je prisustvovao događaju, bila je “Vičević – Vujičić”. On je predložio da se naredni događaji organizuju na lokacijama koje su manje bučne, poput Pjace od kina.

Predsjednik Skupštine opštine Kotor, Vojin Batuta, ocjenio je da je, što se tiče samog jezgra grada tiče, kruzing i izletnički turizam razvijen do maksimuma, a da uvijek ima prostora da se usavršava i uredi kako bi građani što manje trpjeli. Osvrnuo se na ruralni turizam koji je u ekspanziji i sve popularniji.

“Imamo Grbalj, Krivošije, a i dio Grahova je kotorska opština, sve je više popularan i posjećen. U Grblju su više posjećene kuće sa bazenom koje se nalaze na pet, šest kilometara od mora, nego Bigova koja je na pjenu od mora”, kazao je on.

Batuta smatra da bi, u cilju što bolje promocije turističkih potencijala, bilo dobro da Kotor ima lokalnu televiziju.

“Razlog tome što mi to slabije promovišemo je svakako što nemamo lokalnu televiziju. Na primjer ja sam na TV Herceg Novi dosta emisija o njima gledao, tako da bi za promociju turizma mnogo valjala lokalna televizija. Mislim da Opština može uraditi još više na razvoju ruralnog turizma, međutim bez podrške Države ne može se razvijati ruralni, sesoki i eko turizam, tu bi država trebala generalno više da uradi“, poručio je Batuta.

Skupu, čiji organizator je bila TO Kotor, prisustvovao je i Miroslav Marković, čiji je djede Blažo bio jedan od prvih taksista i prevoznika u Kotoru i imao svoju firmu još u periodu prije 1920. godine.

Podsjetimo organizatori programa Grad koji pamti bili su: Opština Kotor, JU Kulturni centar “Nikola Đurković” Kotor , OJU “Muzeji”, Komunalno DOO i Turistička organizacija Kotor.