Društvo

Autorka teksta: Sanja Čavor

Foto: Radio Kotor/ S.Č. 

Rak grlića materice u Crnoj Gori i dalje predstavlja ozbiljan javnozdravstveni izazov, uprkos dostupnim preventivnim pregledima i organizovanom skriningu. 

U Domu zdravlja Kotor na godišnjem nivou obavi se između 3.500 i 4.000 ginekoloških pregleda, dok se iz redovnih pregleda uradi oko 500 Papa testova.

Tokom prošle godine, u okviru skrininga na humani papiloma virus (HPV), pregledano je 414 žena, od kojih je 79 upućeno na dalje praćenje, a 13 na dodatnu dijagnostiku, dok je od početka petog ciklusa organizovanog skrininga raka grlića materice ukupno obrađeno 1.350 cervikalnih briseva.

Ove podatke saopštila je ginekološkinja Doma zdravlja Kotor, dr Aleksandra Spasić Jokmanović, gostujući danas u Magazinu „Grad“ Radio Kotora, ističući da su nedovoljna informisanost, neredovni preventivni pregledi i savremeni faktori rizika među glavnim razlozima zbog kojih bolest još uvijek pogađa veliki broj žena.

Kako je kazala, fhmani papiloma virus (HPV) danas se s pravom naziva infekcijom savremenog doba. 

“Riječ je o velikoj grupi DNK virusa, kojih, prema pojedinim autorima, ima i do 200 tipova, dok oko 40 njih izaziva infekcije u anogenitalnoj regiji. Svjetska zdravstvena organizacija HPV svrstava među vodeće uzroke malignih oboljenja kod žena. Porast broja registrovanih HPV infekcija posljedica je, s jedne strane, šire dostupnosti HPV DNK testiranja, a s druge, povećanog izlaganja rizičnim faktorima, poput ranog stupanja u seksualne odnose, česte promjene partnera, nezaštićenih odnosa i konzumiranja duvana“, pojašnjava dr Spasić Jokmanović.

HPV se dijeli na niskorizične i visokorizične tipove. 

“Dok niskorizični, najčešće tipovi 6 i 11, uzrokuju kondilome i blage promjene, visokorizični tipovi, prije svega, 16 i 18, povezani su sa razvojem prekanceroznih i kanceroznih promjena na grliću materice i drugim sluzokožama”, navodi naša sagovornica. 

HPV infekcija je najčešće asimptomatska. Procjenjuje se da će između 70 i 90 odsto polno aktivne populacije tokom života doći u kontakt sa virusom, ali to ne znači da će svi oboljeti. 

“Kod osoba sa dobrim imunološkim odgovorom, organizmu je obično potrebno od šest do 24 mjeseca da eliminiše infekciju. Međutim, ukoliko infekcija postane perzistentna i prisutni su dodatni faktori rizika, može doći do ozbiljnijih promjena”, naglašava dr Spasić Jokmanović. 

Jedna od najvećih opasnosti HPV-a jeste njegova dugotrajna, latentna faza. 

“Virus može ostati uspavan mjesecima, godinama, pa čak i duže, bez ikakvih simptoma. Upravo zbog toga, mnogi nijesu svjesni da su nosioci infekcije, sve dok se ne razviju ozbiljne promjene“, upozorava ona.

Podsjeća da HPV nije isključivo „ženski problem“. 

“Kod muškaraca je infekcija takođe često bez simptoma, ali se dovodi u vezu sa karcinomom penisa, anusa, orofaringealne regije, kao i pojavom genitalnih bradavica. Svjetska istraživanja pokazuju da je svaki peti muškarac zaražen jednim ili više visokorizičnih tipova HPV-a. Virus se prenosi direktnim kontaktom kože i sluzokože, najčešće tokom vaginalnih, analnih ili oralnih seksualnih odnosa”, rekla je dr Spasić Jokmanović.

Posebnu pažnju, kako ističe, zahtijeva i ektopija, odnosno takozvana „ranica“ na grliću materice, koja je u velikom broju slučajeva fiziološka pojava.

„To je osjetljiva zona sluzokože koja može predstavljati ulazno mjesto za različite infekcije, uključujući i HPV, zbog čega je stručno praćenje od izuzetnog značaja“, navodi ona.

Papa test ostaje osnovna metoda skrininga, sa osjetljivošću od oko 75 do 80 odsto. U kombinaciji sa kolposkopskim pregledom, napominje, preciznost dijagnostike raste i do 98 procenata. 

Savremene metode, poput ThinPrep Papa testa na tečnoj podlozi, omogućavaju iz jednog uzorka i citološku analizu i HPV tipizaciju, čime se značajno unapređuje rana detekcija. Ova metoda dostupna je i u Domu zdravlja Kotor, u okviru organizovanog skrininga raka grlića materice.

Vakcinacija protiv HPV-a, naglašava dr Spasić Jokmanović, predstavlja jedan od najefikasnijih vidova primarne prevencije. Preporučuje se djevojčicama i dječacima već od devete godine, ali i mladima i odraslima do 45. godine u određenim rizičnim grupama.

„Vakcina značajno smanjuje rizik od razvoja raka grlića materice, ali i karcinoma anusa, vagine, vulve, penisa, usne duplje i ždrijela, te sprečava pojavu kondiloma“, objašnjava ona. 

Rak grlića materice je izlječiv ako se otkrije na vrijeme, ali, kako zaključuje naša gošća, kao društvo često zakazujemo kada je riječ o edukaciji i prevenciji. 

Redovni ginekološki pregledi, odgovorno seksualno ponašanje, smanjenje faktora rizika, organizovani skrining i HPV vakcinacija ostaju ključni stubovi borbe protiv ove bolesti.