Društvo

Prije 65 godina u Kotoru je osnovan Zavod za biologiju mora, koji je od samog početka smješten u staroj palati dobrotske porodice Radoničić. U decembru će kolektiv današnjeg Instituta za biologiju mora obilježiti šest i po decenija uspješnog rada i razvoja. Kroz dugi niz godina ova naučna ustanova prošla je kroz razne faze djelovanja — od Zavoda do Instituta (1997. godine), dok je od 2004. godine naučna jedinica u sastavu Univerziteta Crne Gore.

Zanimljiva je i istorija palate Radoničić iz 1808. godine, koju je 1937. godine otkupila tadašnja organizacija „Jadranska straža” (Oblasni odbor iz Novog Sada) za potrebe mladih. Tokom Drugog svjetskog rata uglavnom su je koristile okupacione snage, a poslije oslobođenja polaznici Srednje pomorske škole, da bi jedno vrijeme služila i kao dječji dom. Od formiranja naučne ustanove stavljena je na raspolaganje Zavodu, odnosno današnjem Institutu. Istina, u periodu nakon zemljotresa 1979. godine dio zgrade koristio je SUP Kotor, a poslije iseljenja vojske iz objekata u Lepetanima bilo je inicijativa — koje nisu poticale iz Kotora — da se ustanova preseli u nekadašnje vojne objekte na potezu Opatovo–Lepetani. Srećom, ti planovi, očito motivisani posebnim interesima, nisu realizovani.

Od prvog direktora, akademika Vladimira Lepetića, do sadašnjeg dr Mirka Đurovića, na čelu ustanove nalazili su se afirmisani naučni stručnjaci. Kroz različite periode saradnje sa ekspertima iz cijelog svijeta organizovani su brojni stručni sastanci i rad laboratorija, među kojima je bila i ona za istraživanje mozga. Uz učešće vodećih autoriteta bivše Jugoslavije i svijeta, sa stručnjacima Zavoda i Instituta sarađivali su i nosioci najvećih naučnih priznanja — Nobelove nagrade. Mnogi istinski istraživači i naučnici često su se vraćali kotorskom Institutu, predani poslu i skromni, zbog čega su u široj javnosti nerijetko prolazili nezapaženo.

Ipak, jedna međunarodna saradnja sa stručnjacima iz Norveške na pokušaju uzgoja lososa u Boki Kotorskoj privukla je svojevremeno veliku medijsku pažnju, iako željeni rezultati nisu postignuti. Takođe, jedan od događaja koji je imao značaj širi od samog naučnog bio je i prvi susret istraživača iz SAD i Rusije, održan u hotelu „Splendid” na Prčanju uz tehničku podršku Zavoda, ali bez obavještavanja javnosti.

Upravo ovih dana, stručnjaci iz mediteranskih zemalja okupili su se kao gosti Instituta sa nizom zanimljivih tema. Time istraživači novijih generacija nastavljaju utabanim stazama i davno utvrđenim planom rada koje su trasirali Nikola Kovačević, Sreten Mandić, Zoran Kljajić, Milorad Gojković, Lidija Lazarević, Ljubica Rogač, Dušan Vukanić, Jovan Stjepčević, Aleksandar Josimović, Vesna Mačić i drugi.

Imajući u vidu globalne klimatske promjene, porast temperature mora i pojavu morskih organizama i riba koje ranije nisu bile prisutne u Jadranskom moru — uz gust saobraćaj brodova i glisera u najužem dijelu Boke Kotorske — javnost i ribari s pravom očekuju stručni komentar i smjernice eksperata sa Instituta o pojavama koje sve više brinu, kako ribare tako i javnost uopšte.

D.D.

Foto: Radio Kotor / Institut za biologiju mora - UCG