Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

Od samog početka rada Zavoda za biologiju mora, današnjeg Instituta, razvijaju se istraživanja na primarnoj organskoj produkciji (fitoplankton), zatim istraživanja i proučavanja zooplanktona, ihtioplanktona, zoobentosa, fitobentosa, ihtiobentosa i hidrografije. Zavod je tada imao drveni ribarski brod - kočaricu "Atlant", kojim se obavljao naučnoistraživački rad na terenu tada dostupnim alatima.

Prema dostupnim informacijama, sam početak bio je vrlo skroman, uz malo ljudi, skromnu opremu, puno terenskog rada i improvizacije. Potrebe razvoja regije već tada su stavljale fokus na procjenu ribljih resursa (demerzalnih i pelagičkih) i marikulturu, uz paralelni razvoj osnovnih istraživanja. Prvi naučni radovi objavljeni su upravo iz ovih oblasti, pa tako akademik Lepetić objavljuje naučni rad o sastavu i sezonskoj dinamici ihtiobentosa i jestivih avertebrata u Bokokotorskom zalivu, uz razmatranje mogućnosti eksploatacije. Uz to, veoma je zainteresovan za tada relativno novu tehnologiju mehaničkih parangala, koji su omogućavali ulov velikih jedinki sa znatnih dubina. Međunarodni pregled radova Komisije za bentos CIESM iz sredine 1960-ih već bilježi rezultate iz Boke Kotorske (npr. biomasa endofaune na osam stanica i izražene godišnje varijacije), što sugeriše da su rani terenski napori Zavoda brzo dobili i širu vidljivost.

Do 1967. godine, naučni rad Zavoda pokazuje širenje tema na one ključne za razumijevanje zaliva: Stjepčević obrađuje vrste velikih mekušaca Bokokotorskog zaliva, a Rijavec donosi bilješke o biologiji srdele. Lepetić objavljuje istraživanja o abiotičkim karakteristikama zaliva Boke Kotorske, što podsjeća da su biološki rezultati od početka bili vezani za fizičko-hemijski okvir zaliva. Do 1970. godine, taj smjer postaje još jasniji: Karaman i Gamulin-Brida pišu o bentoskim biocenozama, Stjepčević o kvalitativno-kvantitativnom sastavu i distribuciji glavonožaca kroz sezonski ciklus, a Merker-Poček o ekologiji raka 𝑃𝑙𝑒𝑠𝑖𝑜𝑛𝑖𝑘𝑎 ℎ𝑒𝑡𝑒𝑟𝑜𝑐𝑎𝑟𝑝𝑢𝑠, koji je naglašen kao nova vrsta za Jadran.

Iako obilježena improvizacijom i radom u otežanim uslovima, prva istraživanja Instituta formirala su trajnu tradiciju naučnoistraživačkog rada, kako u laboratorijama tako i na terenu. Tada postavljeni standardi u metodologiji terenskog rada oslanjaju se na mjerljive podatke i uspostavljanje multidisciplinarne, međunarodne saradnje, što ostaje trajno naslijeđe pionirskih godina djelovanja Instituta.