Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

,,Ove godine obilježavamo 60 godina od osnivanja Međunarodne laboratorije za istraživanje mozga (engl. International Laboratory of Brain Research), koja je nekada djelovala u okviru Instituta za biologiju mora u Kotoru. Laboratorija je započela rad 1966. godine, u okviru projekta „Neuronske osnove ponašanja“, kao rezultat saradnje Instituta za biološka istraživanja „Siniša Stanković“ Univerziteta u Beogradu i Instituta za istraživanje mozga Univerziteta u Kaliforniji, Los Anđeles.

Zahvaljujući strateškom položaju, pristupu morskim resursima i izuzetnoj infrastrukturi (istraživački brod, akvarijumi, veliki tankovi za eksperimentalne životinje i savremena laboratorijska oprema), laboratorija je ubrzo postala važno mjesto susreta i međunarodne saradnje. O toj saradnji i početku razvoja laboratorije svjedoči i posjeta čuvenog američkog ljekara i naučnika R. L. Maslanda, koji je boravio u Institutu za biologiju mora 1967. godine, kao direktor Nacionalnog instituta za neurološka oboljenja i sljepilo (engl. National Institute of Neurological Diseases and Blindness), u okviru Nacionalnog instituta za zdravlje (engl. National Institutes of Health – NIH), SAD.

Tom prilikom dogovorena je razmjena naučnog osoblja, pa je u kotorskom Institutu boravilo više naučnika iz SAD. U to doba, glavne teme istraživanja bile su histogeneza prednjeg mozga humanih embriona, posljedice REM deprivacije sna na hemiju mozga, kao i analize enzima vezanih za neurofiziologiju (NIH record, 1965; 1967).

Napredak i razvoj kotorske laboratorije pratio je međunarodni savjetodavni odbor, osnovan 1971. godine, koji je činilo 11 poznatih i priznatih naučnika iz oblasti neuronauka, pretežno iz SAD i bivšeg SSSR. Institut je tih godina u široj javnosti bio poznat kao mjesto susreta istočnih i zapadnih naučnih zajednica. Takav organizacioni pristup uslovio je i razvoj stalno zaposlenog naučnoistraživačkog kadra laboratorije, koji je u to doba brojao osam članova. Razmjena naučnog osoblja bila je naročito razvijena sa Rusijom, gdje je većina zaposlenih u laboratoriji provela više godina na poznatim ruskim institucijama radi usavršavanja.

Tokom rada laboratorije, Kotor je posjetilo mnoštvo istaknutih svjetskih naučnika, uključujući dobitnike Nobelove nagrade, čime je Institut za biologiju mora postao važan istraživački centar koji je doprinio postavljanju temelja savremene neuronauke’’, saopštili su iz Instituta za biologiju mora.