Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

,,U dvorištu Instituta za biologiju mora, pored crkvice Svetog Ilije, nalazi se jedan kamen koji naizgled ničim ne odudara od ostalog kamenja uokolo.

Institut, odnosno Palata Radoničić, ima dugu istoriju. A duga istorija, ako je iole ozbiljna, obično nosi i poneku legendu. Jedna od njih vodi nas u 1969. godinu, kada je u tadašnjem Zavodu za biologiju mora u Kotoru (današnjem Institutu za biologiju mora Univerziteta Crne Gore) održana međunarodna radionica „Neurofiziologija i ponašanje“. Radionica je organizovana u saradnji Međunarodne laboratorije za istraživanje mozga sa Međunarodnom organizacijom za istraživanje mozga, IBRO (International Brain Research Organization).

Kotor je u tom periodu bio važno mjesto međunarodne naučne obuke u oblasti neurofiziologije. Radionica je okupila 45 mladih istraživača, postdoktorskih saradnika i mladih univerzitetskih nastavnika iz više zemalja, dok su predavači dolazili iz SAD, SSSR, Čehoslovačke, Poljske, Jugoslavije, SR Njemačke, Francuske i Mađarske. Među njima su bili i akademik prof. dr Ljubiša Rakić i prof. dr Radoslav Anđus.

Malo ko je tada mogao pretpostaviti da će jedan od učesnika, tada dvadesetpetogodišnji Erwin Neher, dvadeset dvije godine kasnije, 1991. godine, dobiti Nobelovu nagradu za fiziologiju i medicinu, zajedno s Bertom Sakmannom, za otkrića o funkciji pojedinačnih jonskih kanala u ćelijama, odnosno za rad koji je doveo do razvoja patch-clamp metode.

A gdje je u toj priči kamen?

Prema legendi, potkrijepljenoj fotografijama i sjećanjima učesnika, Erwin Neher je tokom boravka u Kotoru sjedio upravo na kamenu pored crkvice Svetog Ilije. Od tada je taj kamen dobio posebno mjesto u neformalnoj mitologiji Instituta. Legenda kaže da naučnici koji sjednu na taj kamen imaju šansu da osvoje Nobelovu nagradu.

Naučno gledano, uzorak je za sada skroman. Statistička značajnost, kako bi se reklo, zahtijeva dodatna istraživanja. Ali tradicija je tradicija, a nauka je ipak dovoljno radoznala da hipotezu ne odbaci prije provjere.

Na Institutu će se ove godine deseti put organizovati NERKA, međunarodna ljetnja škola posvećena akademiku Radoslavu K. Anđusu, a njen organizator, prof. dr Pavle Anđus, redovno polaznicima priča o kamenu Nobelovca, i svake godine barem neko sjedne na kamen.

Zato, ako se zateknete u dvorištu Instituta, pored crkvice Svetog Ilije, i ugledate jedan naizgled običan kamen, nemojte ga potcijeniti.

Nikad se ne zna. Možda je upravo to početak jedne sasvim ozbiljne naučne karijere'', saopštili su iz Instituta za biologiju mora.