Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

,,Električni grebeni su tip vještačkih grebena koji nastaju potapanjem i elektrifikacijom željezne armature oblikovane u željeni oblik. Prilikom elektrifikacije jednosmjernom strujom na konstrukciji se uspostavlja razlika potencijala između anode (pozitivne elektrode) i katode (negativne elektrode), što pokreće elektrohemijske procese u vodi. Na katodi dolazi do taloženja mineralnih materija i formiranja karbonatnog sloja, čime se vremenom stvara čvrsta struktura slična prirodnim krečnjačkim podlogama. Tako željezna konstrukcija postaje stabilna podloga koja može služiti kao stanište za naseljavanje morskih organizama.

Originalna ideja primjene električnih grebena odnosila se na stvaranje čvrstih konstrukcija (npr. dokova i bokobrana) u područjima sa ograničenom infrastrukturom, ali je njihova upotreba vremenom proširena. U ekološkom smislu, električni grebeni mogu stvarati mikro-staništa pogodna za riblju mlađ, kao i strukture koje privlače ribe (FAD, Fish Aggregating Device). Takođe mogu poboljšati uslove za razvoj korala i drugih sesilnih organizama, te doprinijeti obnovi degradiranih staništa. U određenim uslovima mogu se koristiti i kao barijere koje smanjuju uticaj talasa i eroziju plaža. Pored toga, zbog procesa taloženja karbonata, električni grebeni se često navode i u kontekstu vezivanja ugljenika i ublažavanja lokalne kiselosti morske vode.

U jesen 2022. godine Institut za biologiju mora pokrenuo je eksperiment sa primjenom ove tehnologije, koji je dao ohrabrujuće rezultate. U kratkom roku uočeno je formiranje karbonatnih naslaga na željeznoj konstrukciji. Tokom zime 2022/2023. eksperiment je proširen i prvi put su uključeni morski organizmi. Kolonije kamenog korala Cladocora caespitosa postavljene su na konstrukciju električnog grebena i nakon tri mjeseca pokazale su rast od oko 3 mm, što odgovara približnom godišnjem rastu ove vrste u Boki Kotorskoj.

Pozitivni rezultati ovih početnih ispitivanja bili su podsticaj za prijavu projekata na ovu temu. Kroz projekat MEDiverSEAty, finansiran u okviru Akcija „Marie Skłodowska-Curie“ (MSCA) programa Horizon Europe obezbijeđena su sredstva za proširenje i dalju primjenu eksperimenta. U nastavku istraživanja naučnici Instituta proučavaju efekat električnog grebena na veći broj morskih organizama.

Institut za biologiju mora radi na unapređenju primjene ove tehnologije u crnogorskom akvatorijumu, s ciljem smanjenja erozije ugroženih plaža i povećanja biodiverziteta na siromašnim lokalitetima. Da bi električni grebeni imali u potpunosti pozitivan uticaj na životnu sredinu, važno je da sistem bude održiv, odnosno da se električna energija potrebna za napajanje obezbjeđuje iz obnovljivih izvora’’, saopštili su iz Instituta.