Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

,,Tokom avgusta 2024. godine na Velikoj plaži u Ulcinju i na plaži kod Svetog Stefana u Budvi zabilježeno je izlijeganje mladih jedinki glavate kornjače. To je prvi takav zabilježen slučaj na istočnoj obali Jadrana, izuzev Albanije. Iako je događaj privukao veliku pažnju javnosti, za naučnu zajednicu nije bio iznenađenje. Klimatsko zatopljavanje u Sredozemlju povezano je sa širenjem područja gniježđenja morskih kornjača, dok porast temperature pijeska mijenja uslove inkubacije u gnijezdima, pa tako utiče i na odnos polova kod mladunaca. Kako je gniježđenje već zabilježeno na jadranskoj obali Italije, a poznato je i u Albaniji, bilo je samo pitanje vremena kada će se ovakvi nalazi pojaviti i na crnogorskoj obali.

U sezoni gniježđenja 2025. godine Institut za biologiju mora i Javno preduzeće za upravljanje morskim dobrom Crne Gore sproveli su monitoring lokacija pogodnih za gniježđenje na Velikoj plaži. Od maja do jula, svakog jutra, plaža je nadlijetana i snimana dronom u potrazi za tragovima gniježđenja. Ovakav pristup omogućava brzo i pouzdano evidentiranje tragova, uključujući i na teže pristupačnim djelovima obale, uz minimalan uticaj na živi svijet i objekte na plaži. Tokom 2025. godine zabilježena su dva gnijezda, kao i nekoliko neuspjelih pokušaja gniježđenja. Nažalost, zbog konfiguracije obale i snažnog uticaja mora na priobalni pojas, nijedno gnijezdo nije dočekalo izlijeganje mladih kornjača.

Institut planira nastavak istraživanja tokom ljeta 2026. godine, na većem dijelu crnogorske obale.

Pored praćenja gniježđenja, Institut se istraživanjima morskih kornjača bavi još od 2013. godine. Kroz projekat NETCET izrađena je prva Strategija za zaštitu morskih kornjača u Jadranu za period 2016–2025, kao i niz pratećih dokumenata i publikacija. U okviru NETCET aktivnosti realizovano je i prvo satelitsko praćenje morske kornjače u Crnoj Gori, 14. septembra 2014. godine. Satelitski odašiljač postavljen je na leđni dio oklopa zelene kornjače, nakon čega je jedinka puštena u more tokom festivala „Otvoreni dani nauke 2014“. Kornjača je kasnije nazvana „Žiki“ i bila je jedna od 25 kornjača obilježenih satelitskim odašiljačem u okviru projekta. Prema podacima praćenja, Žiki se nije udaljavala iz zaliva, a 18. juna 2015. godine pronađena je uginula na jednoj od plaža.

U Jadranu je najzastupljenija glavata kornjača, dok su nalazi zelene kornjače znatno rjeđi. Zbog toga je podatak o njenom prisustvu u Boki Kotorskoj posebno zanimljiv.

Zahvaljujemo g. Mensuru Pelinkoviću na fotografijama juvenilnih jedinki.

https://ucg.ac.me/.../209560-istrazivanja-morskih...’’, saopštili su iz Instituta za biologiju mora.