Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.

,,Mikroplastika se definiše kao sintetički, teško razgradivi čvrsti materijal veličine manje od 5 mm, nerastvorljiv u vodi. Danas je mikroplastika jedan od značajnih zagađivača životne sredine. Može nastati razgradnjom većih plastičnih predmeta usljed djelovanja vjetra, talasa i ultraljubičastog zračenja, ili se ciljano proizvodi i koristi u pojedinim proizvodima (npr. kao mikročestice u kozmetici). Zbog postojanosti i mobilnosti, mikroplastika je široko rasprostranjena u različitim vodenim ekosistemima, uključujući površinske vode, mora i estuare, gdje su organizmi direktno ili indirektno izloženi njenom djelovanju.

Mikroplastika obuhvata različite polimere, kao što su polivinil-hlorid (PVC), polietilen-tereftalat (PET), polietilen (PE), polipropilen (PP), polistiren (PS) i najloni (poliamidi). U zavisnosti od vrste polimera, meteoroloških i hidroloških uslova, UV zračenja, kao i razvoja bioobraštaja, čestice mikroplastike mogu vremenom mijenjati gustinu i masu, tonuti i akumulirati se u morskom sedimentu.

Zbog male veličine čestica, bioraspoloživost mikroplastike u morskim ekosistemima je visoka, što omogućava njeno unošenje (ingestiju) od strane brojnih organizama, od sitnih planktonskih račića do morskih sisara, uključujući delfine i kitove. Uticaj mikroplastike na morske organizme predmet je brojnih istraživanja. Dosadašnje studije ukazuju na negativne efekte, uključujući promjene u ponašanju pri ishrani, usporen rast i reproduktivnu toksičnost kod različitih vrsta.

Koncentracije mikroplastike u Sredozemnom moru danas su zabrinjavajuće. Istraživanja ukazuju da Sredozemno more može sadržati više mikroplastike po jedinici zapremine nego mnoga druga mora, što se dovodi u vezu sa njegovom gotovo zatvorenom geografskom strukturom, visokom gustinom naseljenosti, intenzivnim turizmom, industrijskim aktivnostima i pomorskim saobraćajem. Glavni izvori mikroplastike u Sredozemnom moru su rijeke i kanalizacioni sistemi koji prenose otpad sa kopna, pomorski saobraćaj, ribarstvo, nepravilno odlaganje otpada i atmosferska depozicija.

Kroz brojne projekte, Institut za biologiju mora je obezbijedio terensku i laboratorijsku opremu za analizu mikroplastike. Tokom 2026. godine na Institutu će biti održana obuka za obradu uzoraka mikroplastike i identifikaciju polimera pomoću FTIR spektroskopije (Fourierova transformaciona infracrvena spektroskopija). Time će Institut dodatno osnažiti kapacitete za praćenje i identifikaciju mikroplastike u Jadranskom moru, uključujući klasifikaciju tipova plastike i kvantifikaciju čestica u uzorcima vode, sedimenta i biote. Obuka će omogućiti primjenu savremenih analitičkih metoda u praćenju uticaja mikroplastike na morske ekosisteme, kao i korišćenje prikupljenih podataka u naučnim studijama, izradi ekoloških procjena i oblikovanju strategija za smanjenje zagađenja plastikom. Na taj način Institut će doprinijeti unapređenju znanja o distribuciji mikroplastike, identifikaciji njenih izvora i boljem razumijevanju potencijalnih rizika po morske organizme i ljude’’, saopštili su iz Instituta za biologiju mora.