Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas. 

,,Tokom svojih 65 godina postojanja, Institut za biologiju mora Univerziteta Crne Gore u Kotoru realizovao je brojne značajne istraživačke projekte. Među njima se posebno izdvaja projekat PinnaSPOT, obilježen posjetom princa Alberta II od Monaka i princa Nikole Petrovića Njegoša u maju 2016. godine.

Projekat PinnaSPOT bio je posvećen proučavanju, zaštiti i potencijalnom uzgoju endemske i ugrožene mediteranske školjke Pinna nobilis u Bokokotorskom zalivu, poznate i kao palastura ili plemenita periska. Projekat je realizovan uz podršku Fondacije princa Alberta II od Monaka. Institut za biologiju mora, kao nosilac projekta, sprovodio je aktivnosti u saradnji s institucijama iz Španije i Francuske, uz „Fondaciju Petrović Njegoš“ kao počasnog partnera. Cilj projekta bio je unapređenje znanja o vrsti Pinna nobilis i njenom staništu, kao i primjena stečenih saznanja u očuvanju ekosistema Bokokotorskog zaliva. Projekat je naišao na izuzetno pozitivan odjek u lokalnoj zajednici, a ribari i nevladine organizacije aktivno su učestvovali u praćenju stanja populacija i pružali podršku naučnim aktivnostima.

Iako je PinnaSPOT donio važne naučne uvide, u narednim godinama Pinna nobilis je u Jadranu i širom Mediterana doživjela masovna uginuća. Kao ključni uzrok navodi se širenje patogena, posebno protozoe Haplosporidium pinnae, što je dovelo do gotovo potpunog nestanka populacija u otvorenom moru. U Jadranskom moru posljedice su bile naročito vidljive: na mnogim lokacijama ostale su samo prazne ljušture na morskom dnu. Zbog toga je palastura danas klasifikovana kao kritično ugrožena vrsta.

Ovi događaji pokazuju koliko su zaštita ugroženih morskih vrsta i oporavak njihovih populacija složen i dugotrajan proces, ali i koliko su iskustva i znanja stečena kroz projekat PinnaSPOT dragocjena. Institut za biologiju mora nastavlja da aktivno prati i čuva preostale populacije ove vrste, čime potvrđuje svoju ključnu ulogu u očuvanju biodiverziteta i u međunarodnim naporima za zaštitu Mediterana.’’

Izvor: Institut za biologiju mora