Društvo

Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.

Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas. 

,,Otpad u moru predstavlja ozbiljan ekološki problem, jer ugrožava morske ekosisteme, zdravlje ljudi i turističku privredu. Najveći dio otpada čini plastika, koja se sporo razgrađuje, završava u organizmima morskih životinja ili se vremenom raspada na mikroplastiku koja ulazi u lanac ishrane. Otpad u more dospijeva s kopna i obala, iz sektora ribarstva i pomorskog saobraćaja, zbog čega je neophodno smanjiti njegovu količinu, obezbijediti pravilno zbrinjavanje i podizati svijest javnosti o zaštiti mora.

U Evropskoj uniji problem otpada u moru dobija na značaju krajem 20. i početkom 21. vijeka, posebno kroz razvoj ekoloških politika i zajedničkih standarda zaštite životne sredine. Važan korak bilo je donošenje Okvirne direktive o morskoj strategiji iz 2008. godine (Direktiva 2008/56/EZ), kojom je postavljen cilj očuvanja dobrog stanja morskih voda, uz oslanjanje na naučna istraživanja i monitoring morskog okruženja.

U Crnoj Gori, jedan od pionirskih projekata bio je DeFishGear (2013–2016), finansiran u okviru IPA Adriatic Cross-border Cooperation programa Evropske unije. Projekat je imao za cilj bolje razumijevanje porijekla, količine i uticaja morskog otpada na ekosisteme. Kroz naučna istraživanja, monitoring i saradnju s ribarima, DeFishGear je razvijao zajedničke metode praćenja otpada, podizao svijest javnosti i predlagao mjere za smanjenje zagađenja, čime je značajno doprinio politikama zaštite morske sredine.

Nakon toga, Institut za biologiju mora učestvovao je u više nacionalnih i međunarodnih projekata. Projekat WELCOME (Interreg IPA program za Italiju, Albaniju i Crnu Goru) bio je fokusiran na održivo upravljanje otpadom iz mora, uklanjanje otpada s plaža, monitoring, selekciju otpada, obnovu dina na Velikoj plaži i izradu prekograničnog plana uprljanja otpadom.

Projekat Adopt a Beach (UNEP) uključuje lokalne zajednice, škole, organizacije i pojedince da „usvoje“ plažu, redovno je čiste i prate vrste i količine otpada.

Projekat TETHYS4ADRION (Interreg IPA ADRION) počeo je u septembru 2024. godine i fokusiran je na rijeke kao puteve zagađenja mora plastikom u ADRION regionu; implementira monitoring i testira rješenja za smanjenje uticaja, te razvija politički okvir i akcioni plan za smanjenje otpada u rijekama Jadranskog i Jonskog mora’’, saopštili su iz Instituta za biologiju mora.