Društvo

Kroz prethodne priče pratili smo putnike, parobrode i autobuse, hotele i kafane, vodiče, odmarališta, kampove i privatne kuće.

Ali iza svega toga postojala je i druga priča.

Priča o organizacijama i preduzećima koja su tokom decenija povezivala smještaj, prevoz, ugostiteljstvo, informacije, izlete i promociju.

Njihova imena danas možda ne zna svaki gost koji prolazi kotorskom rivom.

Ali bez njih ne bi bilo turističkog Kotora kakav pamtimo.

Poslije Drugog svjetskog rata sve je počinjalo gotovo od početka.

Već 1947. godine u Kotoru djeluje Sresko ugostiteljsko preduzeće, dok iste godine počinje i priča preduzeća iz kojeg će izrasti „Autoboka“.

Jedno je organizovalo mjesta u kojima se gost moglo smjestiti, objedovati i predahnuti.

Drugo je povezivalo Kotor sa njegovom okolinom i gradovima prema kojima su putnici nastavljali put.

Kako se turizam razvijao, sistem je postajao sve složeniji.

Hoteli više nisu bili usamljeni objekti. Oko njih su nastajale službe, poslovnice, prevoz, restorani, turističke agencije i čitava mreža ljudi čiji je posao bio da gost stigne, dobije informaciju, smjesti se i nastavi putovanje.

Godine 1968. osnovano je Ugostiteljsko preduzeće „Fjord“, sa zadatkom razvoja turističko-ugostiteljskih kapaciteta na području opštine Kotor.

Od 1974. „Fjord“ posluje u okviru velikog sistema „Montenegroturist“.

To je bilo vrijeme udruživanja.

Vrijeme kada se turizam sve manje posmatrao kroz jedan hotel ili jedno mjesto, a sve više kao dio mnogo šire privredne i turističke cjeline.

Sedamdesetih godina među kotorskim preduzećima nalazimo i „Oceaniju – Turist Komerc“, dok su u organizovanom turističkom prometu prisutne poslovnice i agencije poput „Putnika“, „Atlasa“, „Montenegroturista“ i „Intursa“.

Za gosta su to bila mjesta na kojima se kupovala karta, rezervisao smještaj, birao izlet ili organizovao nastavak putovanja.

Za grad – još jedan znak da je turizam postao ozbiljna djelatnost.

Važan dio sistema bila je i „Autoboka“.

Od skromnih poslijeratnih početaka, kada su se vozila sastavljala od onoga što je bilo dostupno, razvila se u veliko saobraćajno preduzeće koje je povezivalo Kotor sa čitavim Primorjem, unutrašnjošću i gradovima van Crne Gore.

Godine 1981. izgrađena je i nova Autobuska stanica u Kotoru.

I opet – jedna zgrada govori mnogo više od svoje namjene.

Govori o gradu u koji se dolazi i iz kojeg se nastavlja dalje.

Poslije zemljotresa 1979. godine taj organizovani sistem dobio je još jedan zadatak – da zajedno sa gradom obnovi i njegov turistički život.

Tokom osamdesetih ponovo se otvaraju i grade smještajni kapaciteti, obnovljena luka dobija status međunarodne luke, a 1986. godine otvara se novi hotel „Fjord“.

Ali turizam tog vremena nije činilo samo ono što je gost mogao da vidi.

Iza njega je postojao čitav način organizovanja.

Tokom osamdesetih u Kotoru djeluje SIZ za turizam – Kotor, Samoupravna interesna zajednica kroz koju su se povezivali različiti interesi i aktivnosti u oblasti turizma.

Danas nam možda sama skraćenica „SIZ“ zvuči kao nešto iz jednog sasvim drugog vremena.

I jeste.

Ali iza nje su ostali tragovi koji svjedoče o promociji i predstavljanju Kotora. Krajem osamdesetih SIZ za turizam potpisuje turističke informatore i publikacije o gradu i njegovoj baštini.

To govori o još jednoj važnoj promjeni.

Više nije bilo dovoljno samo imati hotel, plažu ili restoran.

Trebalo je objasniti gostu gdje je stigao.

Predstaviti mu grad.

Njegove vjekove.

Njegovu kulturnu i prirodnu baštinu.

U istom tom sistemu živjeli su hoteli, restorani, odmarališta, turističke poslovnice, muzeji, prevoznici i lokalna turistička društva.

Neko je prodavao aranžman.

Neko vozio autobus.

Neko primao gosta na recepciji.

Neko pripremao sobu.

Neko vodio grupu kroz Stari grad.

Neko izdavao turistički informator.

Neko organizovao feštu.

A gost je sve to doživljavao kao – Kotor.

Zato istorija turističkih preduzeća nije samo istorija firmi i njihovih naziva.

To je istorija načina na koji se jedan grad organizovao da bi mogao da primi svijet.

Krajem osamdesetih činilo se da je taj sistem čvrsto postavljen.

A onda su devedesete donijele novo vrijeme.

Mijenjala se država.

Mijenjao se privredni sistem.

Mijenjali su se vlasništvo, tržište i način poslovanja.

Veliki turistički sistemi počeli su da se razgrađuju, a neka imena koja su decenijama bila dio svakodnevnog života Kotora počela su da nestaju ili mijenjaju oblik.

Godine 1990. „Fjord“ se izdvaja iz sistema „Montenegroturista“ i nastavlja kao samostalno preduzeće.

Bio je to samo jedan znak mnogo veće promjene koja je dolazila.

Turistički Kotor ulazio je u još jedno novo vrijeme.

A sa njim su se mijenjali i oni koji su njegov turizam organizovali.

Nastavlja se…