Društvo

Poznata naučnica Lenka Blehova Čelebić, doktor klasične filologije na Karlovom univerzitetu u Pragu (osnovan 1348.), i doktor istorijskih nauka Univerziteta u Novom Sadu, do kraja 2024. godine završiće prvi tom svoje „Istorije crkve“ i predaće ga izdavaču, Hrvatskom nacionalnom vijeću Crne Gore. Prvi tom počinje s pojavom hrišćanske crkve na našim prostorima, a završava s epohom Srednjeg vijeka i broji 500 stranica velikog formata. Rad je u cijelosti baziran na arhivskim istraživanjima u Kotoru, Veneciji, Vatikanu, Berlinu, Pragu, Petrogradu, Beču i još u nekih desetak lokalnih arhiva u Srednjoj Evropi.

              – Da me pitate postoji li evropska zemlja slična Crnoj Gori s motrišta istorije crkve, odgovorila bih ne – kaže Lenka Blehova Čelebić.

Naučnica je započela rad o opštoj istoriji Crkve na našim prostorima odmah nakon izlaska iz štampe svog kapitalnog djela „Lekcionar i Pontifikal Kotorske biskupije Anno Domini 1166“, 2019. godine, takođe u izdanju HNV-a, kojim je najstariju knjigu na tlu Crne Gore, iz sredine 12. vijeka, inače pohranjenu u Petrogradu, predstavila domaćoj i stranoj javnosti kao knjigu sa velikim kulturnim značajem. Uostalom, kao i „Kotorski misal“, monografiju, kojom je srednjovjekovnu kulturu u Boki Kotorskoj istakla na pozornici savremene medijevistike.

Rad ove naučnice počeo je i razvio se u arhivima i baziran je na neobjavljenoj arhivskoj građi, nerijetko prvi put otkrivenoj i predstavljenoj. Na primjer, bula pape Grgura VII upućena Mihailu Vojislavljeviću iz Rima u Bar 1077. godine.  Vodeći medijevista na ovim prostorima, akademik Sima Ćirković, napisao je: „Lenka Blehova Čelebić u punoj mjeri ume da otkrije opštiji smisao u naizgled beznačajnim podacima i, oslonjena na njih, pruži sliku crkve punu boje i života“. I direktor Odjeljenja Istorijskog arhiva Vatikana, Johan Iks, svrstava Blehovu Čelebić u svjetski vrh savremene medijevistike.

Ministarstvo kulture Crne Gore prepoznalo je, nakon tri godine istraživanja u  arhivima, od 2019.-2022., trud i značaj i podržalo projekat u posljednje dvije godine (2022-2023), sa perspektivom podrške za pisanje istorije crkve Novog vijeka od 1500. godine do 1800. u naredne dvije godine. Naučnica je objavljivala pojedine radove, poglavlja u Engleskoj i Njemačkoj, ali će glavni dio građe ugledati svjetlo dana tek u ovom izdanju koje izdavač planira u enciklopedijskom formatu sa prilozima novih otkrića.

         – Tokom arhivskog rada u Jerusalimu, Frankfurtu, Regensburgu, Minhenu i Ambergu, velikom arhivu u Njemačkoj, posljednje godine sam posvetila istraživanjima jevrejske civilizacije u srednjevjekovlju i neizbježnim dodirima sa hrišćanstvom, što je moja stara tema. Istoriju crkve istraživala sam u svjetlu svakodnevnog života klera i vjernika, kroz neobjavljenu arhivsku građu, imajući u vidu i opšte tokove evropske istorije čiji je crkva bazični stub – kaže Blehova Čelebić.

         – Interesovala me je specifičnost crkvene istorije Crne Gore – dualizam pravoslavlja i katoličanstva, pokušaji sprovođenja Unije, pitanje odnosa sa jevrejskim zajednicama u bliskom okruženju, kontakti sa Rimskom kurijom i sa dalmatinskim klerom, ali i kontakti na liniji pravoslavne sredine u Srbiji, gdje je bilo više gradova sa katoličkim stanovništvom podložnih biskupima Kotora. Kotorska dijeceza je zahvatala djelove Srbije sve do Beograda. U vatikanskim arhivima se nalazi materijal koji jasno oslikava povezanost tih sredina.

Kao poliglota, koji vlada sa desetak jezika, Lenka Blehova Čelebić piše na njih pet (latinski, češki, srpsko- hrvatski, njemački i engleski) i objavljuje u Crnoj Gori, Srbiji, Hrvatskoj, Njemačkoj i Češkoj.

(SAOPŠTENJE HNV)