Društvo

Tekst: Biljana Marković

Foto: Radio kotor / B.M.

U okviru programa obilježavanja 100 godina organizovanog turizma u Kotoru, Turistička organizacija opštine Kotor nastavlja ciklus razgovora „Svjedoci jednog vijeka“, posvećen ljudima, događajima i tradicijama koje su obilježile razvoj turizma u našem gradu.

Šesti razgovor održan je sinoć u hotelu “Hyatt Regency Kotor Bay Resort” u Stolivu. Tema večeri bila je „Zdravstveni turizam u Kotoru i Boki“, o kojoj su govorili internista i endokrinolog dr Igor Bjeladinović i kardiolog dr Zdravko Milić,

Razgovor je bio posvećen zdravstvenom turizmu, prirodnim prednostima Boke, ljekarskoj tradiciji, oporavku i razvoju turističke ponude koja se kroz vrijeme vezivala za zdravlje, klimu, more i kvalitet života.

U ime organizatora - Turističke organizacije opštine Kotor prisutne je na početku pozdravila Mirjana Vukasović, dok je Dušan Davidović, koji je vodio razgovor, istakao da je poseban trag ostavio neuropsihijatar dr Petar Bogun koji veći dio karijere proveo u Slitu, a završio je u Beogradu, i to kao profesor na Medicinskom i Pravnom fakultetu.

“Zapisano je da je Sigmund Frojd dva puta boravio u Kotoru, u 1898. i 1904. godine, oba puta zbog profesionalnih obaveza prema jednoj pacijentkinji iz Kotora, ali dr Bokun misiju Frojda dovodi u vezu sa abijentom Kotora i Boke koji naziva tada Malom Venecijom, a u novije doba su Kotorani upravo dio grada Maceo, nazivali Mala Venecija.

Kada se govori o moru i klimi nije, dodaje, slučajno da se Specijalna bolnica za psihijatriju u Dobroti nalazi u neposrednoj blizini mora. Istoričar, arhivista i nekadašnji direktor Gimnazije u Kotoru, Risto Kovijanić, podsjeća, je u knjizi “Kotorski medaljoni” zapisao da je u 16. vijeku u Kotoru pominjano 17 ljekara, od čega 15 internista i dva hirurga.

“U 18. vijeku mletačka vlast je u zgradi u kojoj se danas nalazi Kulturni centar formirala vojnu bolicu, a 1875. godine Austro-Ugraska je u Kotoru podigla bolnicu koja je trajala i čija je zgrada stradala u potresu 1979. godine”, kazao je između ostalog Davidović.

Što se tiče razvoja medicine u Kotoru, dr Igor Bjeladinović, čiji otac, dr Nikola Bjeladinović, je svojevremeno bio direktor bolnice i dugo godina jedini specijalista za očne bolesti na području Boke i šire, a djede Božidar Bjeladinović, koji je medicinski fakultet završio u Gracu, bio dugogodišnji ljekar, ističe da Kotor dosta dugo nije imao svoju bolnicu.

“Imao je Vojnu bolnicu, ne Mornaričku, koja je bila u Meljinama, nego Armijsku bolnicu koja je bila u Kotoru i tu su radili ljekari koji su od Austrugske, pa naprijed dolazili sa svih strana. Samim tim su donosili svoju kulturu, svoje pacijente i sve ostalo. Kotor je dobio bolnicu 1944. godine i ta bolnica ostala do sada. Što se tiče samog Vrmca, ova lokacija je kasnija lokacija, prva prava je bila na samom Prčanju, preko puta kuće Verona, koliko se sjećam, a dio za djecu je bio gdje je sada hotel Splendido, jednim dijelom”, naveo je između ostalog dr Bjaladinović.

Kako je bilo baviti se medicinom u nekadašnjem klimatskom lječilištu, “Vrmac” - Prčanj, koje je bilo organizacioni dio Instituta za rehabilitaciju Beograd, a gdje je pet godina radio kao ljekar, govorio je dr Zdravko Milić.

Podsjeća da je, kada je 1895. godine otvoren Centar za balno-klimatološku medicinu u Carskim Laznima, u Karlovim Varima, koji je bio referentni centar za balno-klimatologiju u Austrougarskoj monarhiji, jedna delegacija poslata u Boku Kotorsku da, između ostalog u okviru ispitivanja mikroklimatskih uslova u Dalmaciji, provjeri da li su mikroklimatski uslovi u Boki Kotorskoj pogodni za liječenje pojedinih nespecifičnih oboljenja.

Specifična su zapravo tuberkuloze i slične bolesti, koje su se liječile obično u sanatorijumima na većim nadmorskim visinama, ali se, kaže, vjerovalo za nespecifične bolesti da primorski pojas može biti korisniji.

Prvi put, dakle 1895. godine, brodom je došla ta delegacija iz Karlovih vari i nekoliko ljekara je konstatovalo da Boka Kotorska ima pogodne mikroklimatske uslove za liječenje nespecifičnih bolesti, između ostalog i plućnih, pri čemu se nije mislilo na primjenu blata u Igalu, nego generalno na mikroklimatske uslove.

“Kasnije priča se nastavila neposredno poslije Prvog svjetskog rata. Naime, sticajem okolnosti jako veliki broj emigranata je došao, belogardejaca iz Rusije, uglavnom su dolazili u Šibenik, u okviru Austro-Ugaske monarhije, tokom Prvog svjetskog rata, odnosno krajem 1917., a nekoliko hiljada je došlo u Boku, odnosno poslebno u Meljine, velikim brodovima. Dobar dio njih je ostao u Boki i sticajem okolnosti, zahvaljujući tome, neposredno posle Prvog svjetskog rata, bilo je osoblja za Kotorsku bolnicu. Problem je, naime, bio što je većina ljekara koji su radili u Kotorskoj bolnici, a to je bila Vojna bolnica na Peluzici, zapravo sa odlaskom Austrijske vojske 1918. godine napustila Boku Kotorsku”, ispričao je dr Milić.

Kako navodi, Kotor je odjednom ostao sa samo jednim jedinim ljekarem. Međutim, sticajem okolnosti među imigrantima iz Rusije bilo je ljekara, pa su tada u Boki angažovani dr Sičak, kao hirurg, i dr Aleksandar Kampe kao internista.

“To je malo popravilo tada kadrovski saldo, ali njihov angažman i sticaj okolnosti da je tadašnji kralj Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca, Aleksandar Karađorđević, bio veoma vezan sa Boku i vrlo često dolazio, je uslovio da je tada Savez Ruskih vojnih invalida, između ostalog, došao u Boku u potrazi za lokacijama za smještaj i rehabilitaciju ruskih imigranata. To se odnosilo, ne samo na vojnike, nego i na djecu. Taj Savez je kupio nekoliko objekata na Prčanju i svi ti podaci postoju u Istorijskom arhivu u Kotoru. To je oteto sve krajem 1944. godine, a između ostalog od Rudolfa Đunija su 1930. godine kupili Ruski invalidski dom, zgradu koja je sad u žalosnom stanju, a koja je između ostalog služila za smještaj ruskih imigranata. Čak je 1926. godine napravljeno po prvi put oporavilište za djecu.

Zvalo se Karmel, bilo je u Ulici Lukovića na Prčanju, pored Gospe od Karmela, pa se tako i zvalo Karmel i tu je bilo jako puno djece, stotinjak djece je moglo da se smesti. Interesantno je da je to osnovalo Jevrejsko žensko društvo iz Beograda 1926. godine, a prije svega na osnovu ispitivanja iz 1890. godina da mikroklimatski uslovi obezbjeđuju djeci oporavak”, rekao je on i dodao da je tada prvi put konstatovalo da djeci može biti bolje u Boki zbog mikroklimatskih uslova.

Jedan dio te djece bio je u Herceg Novom, a drugi na Prčanju, da bi se nakon Drugog svjetskog rata iskoristila ta ideja o liječenju djece na način da je formirana Dječija bolnica, koja je prvo bila na Prčanju, a poslije toga je formiran Institut za rehabilitaciju Vrmac, koji je nakon nekog vremena ušao u sastav Instituta za rehabilitaciju Sokobanjske u Beogradu, koji je uključivao i banju Seltars.

Godinama je, kaže dr Milić, “Vrmac” služio samo za liječenje nespecifičnim plućnih bolesti, odnosno prije svega bronhijalne astme i opstruktivnih bolesti pluća. Kasnije, vrlo predozimljivi direktor Tomo Mališić, uključio je i rehabilitaciju kardioloških bolesnika, što je zahtjevalo pojačanje kadra.

“Tako da u jednom trenutku 90-tih godina Vrmac imao desetak ljekara i između ostalog bavio se rehabilitacijom kardioloških pacijenata nakon preboljelog infarta i nakon urađenih baj-pas operacija. Nezavisno od toga je nastavljena rekapitacija velikog broja djece sa bronhijalnom asmom prije svega i obstruktivnim bolestima pluća, tako da je zapravo Vrmac bio ozbiljno zrastveno, ustanova se jako velikim brojem pacijenata”, naveo je između ostalog dr Milić.