Arhiva

Projekat AGRISCAPE&ME realizuju organizacije EXPEDITIO - Centar za održivi prostorni razvoj Kulturno zavičajno udruženja NAPREDAK Gornja Lastva i Maslinarsko društvo „Boka", dok je saradnik na projektu Mreža za ruralni razvoj Crne Gore.

Projekat AGRISCAPE&ME – obnova tradicionalnih poljoprivrednih pejzaža za održivu poljoprivredu realizuje se iz sredstava EVROPSKE UNIJE, a u okviru regionalnog projekta "Održiva poljoprivreda za održivi Balkan: Jačanje kapaciteta organizacija civilnog društva za javno zastupanje i razvijanje politika na Zapadnom Balkanu", koji sprovodi Regionalni konzorcijum organizacija civilnog društva iz Albanije, bivše jugoslovenske republike Makedonije, Kosova i Crne Gore, predvođen Organizacijom za poštovanje i brigu o životinjama – ORCA iz Srbije.
Ciljevi projekta AGRISCAPE&ME su jačanja kapaciteta organizacija civilnog društva koje se bave kulturnom baštinom, pejzažom I poljoprivredom i stvaranju platforme relevantnih aktera u oblastima poljoprivrede, kulturne baštine, pejzaža i planiranja koja će doprinijeti unapređenju zakonskog i institucionalnog okvira za zaštitu, planiranje i upravljanje tradicionalnim poljoprivrednim pejzažom u cilju razvoja održive poljoprivrede u Crnoj Gori. Više o projektu zainteresovani mogu naći na zvaničnom veb sajtu: www.agriscape.org. U nastavku saopštenje Centra za održivi prostorni razvoj "Expeditio" u kojem se govori o novostima u okviru realizacije pomenutog projekta.

" Uz učešće dr Parviza Koohafkana, osnivača i predsjednika Fondacije za svjetsku poljoprivrednu baštinu i Inicijative Ujedinjenih nacija za „Zaštitu i prilagođeno upravljanje Globalno važnim sistemima poljoprivredne baštine", u Gornjoj Lastvi je 18.juna održana završna konferencija projekta "Obnova tradicionalnog poljoprivrednog pejzaža za održivu poljoprivredu – AGRISCAPE&ME".
Projekat AGRISCAPE&ME, čija će realizacija, započeta u junu prošle godine, biti završena u julu 2018, ima za cilj da doprinese razvoju održive poljoprivrede kroz zalaganje za obnovu, očuvanje i unapređenje tradicionalnog poljoprivrednog pejzaža kao dijela ukupnog kulturnog pejzaža. Sprovodi se u okviru regionalnog projekta "Održiva poljoprivreda za održivi Balkan", gdje je vodeći partner organizacija Orka iz Srbije, a realizuju ga organizacije iz Crne Gore, Makedonije, Albanije i Kosova, uz finansijsku podršku Evropske unije.

Partneri i saradnici na projektu Agriscape&ME su na završnoj konferenciji predstavili rezultate niza sprovedenih aktivnosti. Otvarajući konferenciju, predstavnica Centra za održivi prostorni razvoj Expeditio iz Kotora, Aleksandra Kapetanović, istakla je da je tema kojom se ova organizacija u partnerstvu sa KZU Napredak Gornja Lastva i Maslinarskim društvom Boka, te u saradnji sa Mrežom za ruralni razvoj i Fondacijom Petrović Njegoš, tokom prethodne godine bavila, sagledavajući je iz svih aspekata, izuzetno zanimljiva i značajna. Partneri na projektu AGRISCAPE&ME se nadaju da će pitanja agrikulturnog pejzaža u Crnoj Gori u budućnosti dobiti zasluženu pažnju na svim nivoima. "Kulturni pejzaži su najvrijedniji segment kulturne baštine, jer predstavljaju rezultate čovjekovog djelovanja u prostoru tokom vremena. Istovremeno, kulturni, stoga i agrikulturni pejzaži, su i najugroženiji segment kulturne baštine. Zbog smanjenog obima poljoprivredne proizvodnje ili čak njenog potpunog zamiranja u nekim dijelovima Crne Gore, velikog pritiska pretjerane urbanizacije i lošeg planiranje većina tradicionalnih poljoprivrednih pejzaža je izmijenjena i urbanizovana, dok su neki zarasli i postali šumsko zemljište. Postojeći trendovi razvoja i dalje prijete da degradiraju autentični pejzaž i unište njegove vrijednosti,"- rekla je predstavnica EXPEDITIO.
Marija Nikolić iz KZU Napredak Gornja Lastva predstavila je istorijat sela i udruženja, te brojne aktivnosti koje su proteklh decenija sprovođene sa ciljem zaštite i unapređenja kulturnog pejzaža sela i njegove revitalizacije. Izvršna direkorka Maslinarskog društva Boka, Vesna Đukić, govorila je o tradicionalnim maslinjacima, koji predstavljaju osnovu i okosnicu obnove maslinarstva, kao glavne poljoprivredne grane područja Boke Kotorske i ostatka crnogorske obale u prošlosti.
Tradicionalni poljoprivredni pejzaži predstavljaju vrijednu osnovu za budući održivi razvoj uz očuvanje kulturnog pejzaža kao preduslova opstanka kulture života lokalnog stanovništva, a danas su uslijed brojnih faktora zanemareni. Stoga su različite aktivnosti realizovane u okviru projekta Agriscape&ME, za cilj imale definisanje potrebnih mjera za uspostavljanje i unapređenje saradnje na polju zaštite, obnove i unapređenja tradicionalnog agrikulturnog pejzaža, kao i mjera unapređenja uslova za obnovu i razvoj poljoprivrede.
Na konferenciji su učestvovali i predstavnici nadležnih ministarstava- Željka Čurović iz Ministarstva održivog razvoja i turizma i Andreja Mugoša iz Uprave za zaštitu kulturnih dobara pri Ministarstvu kulture, dok predstavnici Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja nisu bili u prilici da učestvuju. Pejzažna arhitektica Željka Čurović govorila je kako institucija iz koje dolazi može, kroz plansku dokumentaciju i zakonsku regulativu, da iskoristi rezultate i preporuke projekta Argiscape&ME, fokusirajući se na važeći Zakon o planiranju prostora i izgradnji objekata, te Plan posebne namjene za obalno područje, koji je Vlada Crne Gore usvojila 14.juna 2018.godine, i koji čeka skupštinsku procedure. Andreja Mugoša je govorila o tome na koji način su tradicionalni poljoprivredni pejzaži prepoznati kroz Zakon o zaštiti kulturnih dobara, te o aktivnostima Uprave za zaštitu kulturnih dobara u vezi sa zaštitom kulturnog, i napose agrikulturnog pejzaža. Iako Zakon o zaštiti kulturnih dobara iz 2010. godine prepoznaje pojam kulturnog pejzađa, čiji segmenat predstavljaju i poljoprivredni pejzaži, za sada ni jedan predio u Crnoj Gori ne uživa status zaštićenog dobra. Nedavno je prihvaćena inicijativa za zaštitu maslinjaka na području barske opštine, koju je Uprava prihvatila i namjerava pokrenuti proces zaštite.
Višedecenijski FAO ekspert i osnivač i predjednik Fondacije za svjetsku poljoprivrednu baštinu i Inicijative Ujedinjenih nacija za „Zaštitu i prilagođeno upravljanje Globalno važnim sistemima poljoprivredne baštine", dr Parviz Koohafkan, na konferenciji je govorio o globalno važnim sistemima poljoprivredne baštine i načinima na koje Fondacija kojoj je na čelu pruža podršku Ujedinjenim nacijama, kao i Komitetu za svjetsku baštinu UNESCO, obezbjeđujući edukaciju, pomoć državama, prikupljanje sredstava, tehničku podršku i pomoć prilikom javnih zastupanja u pitanjima od značaja za zaštitu tradicionalnih poljoprivrednih pejzaža. Dr Koohafkan ukazao je na neke izuzetne primjere tradicionalnih poljoprivrednih sistema i poljoprivrednih pejzaža koje lokalne zajednice iz različitih krajeva svijeta održavaju i na taj način doprinose ne samo očuvanju kulturnog pejzaža već i poljoprivrednog biodiverziteta, tradicionalnih sistema znanja kao i proizvodnji hrane.
Na konferenciji su predstavljene i aktivnosti na polju istraživanja i obnove suvozidne baštine i ruralnih prostora Konavala o kojima je govorila pejzažna arhitektica Anita Trojanović iz Konavala, inicijator pokretanja organizacije Suhozidna baština Konavala i festivala pejzaža i muzike Moba. Anita sa dvoje kolega, a uz široku podršku lokalne zajednice, sprovodi izuzetno vrijedan projekat identifikovanja i opisa svih segmenata suhozidne baštine na području opštine Konavle, nekadašnje žitnice Dubrovačke Republike, i do danas pretežno poljoprivrednog područja. U cilju popularizacije svojih nastojanja na polju zaštite i održivog upravljanja tradicionalnim poljoprivrednim pejzažom, organizacija Suhozidna baština Konavala sprovodi brojne edukativne aktivnosti, te organizuje Dane suhozidne baštine.
Posebno značajan segment projekta Agriscape&ME je pilot projekat Identifikacija, analiza i preporuke za obnovu tradicionalnih poljoprivrednih pejzaža u Gornjoj Lastvi koji predstavlja metodologiju utvrđivanja nekadašnjeg načina korištenja zemljišta kao osnove za njegovu buduću upotrebu. Pilot projekat izložili su izrađivači- arhitekta Marija Nikolić iz KZU Napredak Gornja Lastva, arhivist Joško Katelan iz NVO "Notar" i arheolog, mr. Miloš B. Petričević. Analiza pejzaža Gornje Lastve sprovedena je na osnovu razgovora sa ljudima- nasljednicima imanja, starih fotografija i sjećanja, arhivske građe Istorijskog arhiva u Kotoru, te analizom i praklapanjem u GIS (Geografsko-informacioni sistem) kartografske dokumentacije od doba izrade izuzetno detaljnog austrougarskog katastarskog premjera 1836. godine do danas. Na osnovu ove analize, kroz projekat se došlo do izuzetno dragocjenih podataka o namjeni poljoprivrednog zemljišta, uzgajanim kulturama, rasporedu kultura u odnosu na solarnu ekspoziciju terena, organizaciji poljoprivredne proizvodnje itd. Značajno je da je za potrebe analize pejzaža po prvi put kod nas definisana metodologija rada u GIS-u, što može biti od velike koristi kako za analizu drugih agrikulturnih, tako i ostalih vrijednih pejzaža u Crnoj Gori.

Iz projekta proističu i "Preporuke za poboljšanje okvira za zaštitu, planiranje i obnovu tradicionalnih poljoprivrednih pejzaža u Crnoj Gori", koje su na završnoj konferenciji predstavili prostorni planer Saša Karajović i profesor doktor agronomije Milan Marković. Preporuke su date na osnovu analize tretmana poljoprivrednog pejzaža iz ugla kulturne baštine, prostornog planiranja i poljoprivrede i ruralnog razvoja, a ključne teme za preporuke su zakonodavni i institucionalni okvir, identifikacija i analiza agrikulturnog pejzaža, modeli korištenja i upravljanja pejzažom, uključujući preporuke za rješavanje problema vlasništva, preporuke za unapređenje ljudskih resursa, podsticajne mjere, edukacija i jačanje javne svijesti te planiranje prostora.
Kada je u pitanju Urbanistički projekat revitalizacije 13 ambijentalnih cjelina opštine Tivat (Projekat oživljavanja seoskih naselja tivatskog zaliva), isti je započet 1982. godine, završen 1988. kada su neki od 13 UP usvojeni na Skupštini Opštine Tivat. Trinaest urbanističkih projektata su imali zajedničku istraživačku i programsku osnovu a izrađeni su za ambijentalne cjeline Gornja Lastva, Donja Lastva, Bjelila I Kakrc, (Gornji) Đuraševići I Meštrovići, Petkovići, Dančulovina I Grgurevina, Đurđevo Brdo, Radovići, Lepetane, Kostići, Gornji Krašići, Milovići, Bogišići. Danas je još uvijek kao planski dokument, u izvornom obliku, na snazi njih 3 (Đurđevo brdo, Pektovići, Gornja Lastva); UP revitalizacije Gornje Lastve je najaktuelniji jer je Gornja Lastva, još uvijek, na određeni način živo naselje.
"Zamisao Projekta oživljavanja seoskih naselja Tivatskog zaliva započeta je još 1979. godine. u to vreme Centar za planiranje urbanog razvoja iz Beograda radio je niz detaljnih urbanističkih planova na teritoriji opštine Tivat. Tokom izrade ovih planova pokazalo se da je teritorija opštine bogata jedom "specifičnom" vrstom graditeljskog i urbanog nasleđa. Specifičnost ovog nasleđa sastoji se samo u tome što je ono disperzno i što pojedinačni njegovi elementi – kuće, kapele, crkve, vile i jezgra zbijenih sela – nemaju veliku kulturnu i istorijsku vrednosti. Uglavnom na osnovu ove dve činjenice stvoreno je uverenje kako je nasleđe ovoga kraja praktično beznačajno, pa se na njega ne treba mnogo ni obazirati.
Može se slobodno reći da je ovo sudbina tradicionalne kulturne baštine uopšte. Dok su istorijska urbana jezgra i njihove ključne građevine predmet brojnih istraživanja i projekata, predeo oko njih ostaje zapostavljen i prepušten eroziji prirodnih elemenata i novih ljudskih tvorevina."
Izrada cijelog Projekta podrazumijevala je rad na nekoliko polja, a rezultat je: njihova ZAJEDNIČKA OSNOVA.
Na osnovu dokumentacije, Projekat oživljavanja seoskih naselja Tivatskog zaliva je za štampu priredila arhitekta Marija Nikolić.
U okviru završne konferencije projekta AGRISCAPE&ME, koja je održana u Domu kulture "Ilija Marković" u Gornjoj Lastvi 18. juna 2018. godine, postavljena je izložba na kojoj su predstavljeni rezultati pilot aktivnosti koja je realizovana u okviru projekta „Identifikacija, analiza i preporuke za obnovu tradicionalnog poljoprivrednog pejzaža u Gornjoj Lastvi".
Paralelno uz ovu izložbu u Domu kulture "Ilija Marković" postavljena je i foto izložba "Poljoprivredni pejzaž Gornje Lastve", čiji su autori Anton Gula Marković i Roko Stjepčević iz Foto kino i video kluba „Mladost" Donja Lastva – saopšteno je, pored ostalog, iz Centra za održivi prostorni razvoj "Expeditio".