Arhiva

Pisac predgovora reprint izdanja arhivske studije „Poturica Džafer aga Tujković" kotorski novinar i publicista Dušan Davidović kazao je da je Grbalj poznat po čvrstoj vjeri i upornosti u očuvanju identiteta te da Grbljani zbog 64 crkve i manastira nijesu mijenjali iskonsko opredjeljenje.

Izdanje arhivske studije srpskog akademika Jovana Tomića „Poturica Džafer-aga Tujković" objavljeno 1928. godine u Beogradu u posebnom broju zadužbine Nikole Čupića, čitalačkoj publici predstavljeno je juče u crkvi Svete Trojice na Pelinskoj Rudini u Gornjem Grblju.

Promocija izdavačkog poduhvata porodice Radosava Raša Tujkovića, koja je riješila da osvijetli priču o čuvenom Bokelju i Grbljaninu, okupila je veliki broj gostiju među kojima su bili i predstavnici opština Kotor, Budva i Tivat kao i grbaljsko sveštenstvo. Knjiga je štampana u Beogradu kao i originalni primjerak iz 1928. godine koji je pečatan u državnoj štampariji Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

„Zato je život i djelo Vojina Tujkovića, kneza grbaljskog, kapetana i vojvode mletačkog i na kraju age turskog poučno i vrijedno pažnje. Istorija našeg naroda, tragom Vojina Tujkovića, imala je vrijedne izdanke slične sudbine", istakao je Davidović.
On je naglasio da se Tomićeva studija čita kao istorijski triler i uvodi čitaoca u događaja iz 17.vijeka kada se Džafer aga Tujković uvažavan kod sultana u Stambolu vješto snalazio između Mletačke republike i Turske carevine. „Iskrenu prvirženost i ljubav za Grbalj pokazao je kad je ostavljen od mletačkih vlasti da se sam snalazi i spasava i poslije pet godina ropstva pridruži turskoj vlasti, primivši islam. Nije bilo prijatno duždevoj vlasti kada se duždev kapetan pojavio kao Džafer-aga, ali i kada je agitovao za primicanje Grblja sultanovoj vlasti. Radio je to imajući na umu opasnost za rodni kraji i Grbljane, u želji da svojim zemljacima olakša položaj", rekao je Davidović.

O istorijskim okolnostima u kojima se Grbalj obreo nakon rušenja manastira na Miholjskoj Prevlaci, raspeću ovoga kraja između interesa Otomanske imperije i Mletačke Republike, kao i ulozi Vojina Tujkovića kasnije Džafer age govorio je publista iz Herceg Novog, Goran Komar. „Veliki Kandijski rat imao je ogromne posljedice po Grbalj i u to vrijeme počinju inicijative za ponovno približavanje Veneciji. Vojin Jovanović Tujković se još ranije nalazio u mletačkoj službi, Grbalj je u cjelosti imao status „carskog harsa" – carskog dobra. Sudsku vlast držao je crnogorski kadija a porez su sakupljali knezovi. 20.maja 1647.u Kotor su stigla četvorica grbaljskih knezova, među kojima i Vojinov sin Jovan. Tada je dogovoren prelazak pod krilo Principovo sa pravima koji su uživali Paštrovići. Frančesko Morin je 23.jula potvrdio privilegije Grblja u brzoj proceduri kao u kasnijem slučaju Topaljske komunitadi.

Crnogorsku molbu Senatu potpisao je arhiđakon Visarion Borilović, višestruko interesantna ličnost. Ona nije uključivala pitanje crkvene samouprave ali jeste osobu koja se imenuje kao „vojvoda čerlica" i u koju se vjeruje da je Grbljanin. Godina 1655. bila je teška za Grbalj zbog pohare koju je izveo skadarski paša. Džafer aga Tujković je pripremao udar na Kotor i Grbljanima uputio ultimatum. Početkom 1657. on se vratio u Crnu Goru da bi se pridružio turskom udaru na Kotor. Turski poduhvat nije uspio i pored učešća Grbljana. Pomogao je namjerni izostanak Sejdi Ahmet paše koji je suviše sporo napredovao niz Hercegovinu", istaka je Komar. On je naglasio da se između čekića i nakovnja Grbalj održao kao i ostale bokeljske opštine zahvaljujući jedinstvu u vjeri i narodnosti i izuzetno strogom unutrašnjem poretku svoje tradicionalne zajednice. „To je upravo segment društvenog života stare Boke koji u budućnosti valja jako pomno izučavati", istakao je Komar.

Govoreći o perspektivama razvoja Grblja, dr Stevan Kordić je naglasio teritorijalne karakteristike ovaj kraj čine interesantnim za razne vrste ekonomskih aktivnosti. „One daju za mogućnost da se ovdje u Grblju stvori perspektiva za bolji život i nude nove šanse ali narušavaju ono što je ovdje postojalo. Ono što gubimo nije proizvod kraćeg vremenskog perioda a jeste svakako poljoprivreda. Grbalj je nekad bio prepoznatljiv po tome. Nažalost možemo kontstatovati da Grbalj to više nije. Upravo ta njegova karakteristika čini mi se da predstavlja jednu od razvojnih mogućnosti iako nam to možda danas ne izgleda tako", naglasio je Kordić.

U ime porodice Tujković koja je štampala reprint izdanje knjige i organizovala promociju za pamćenje, učesnicima i gostima zahvalio se Radosav Rade Tujković. „Iz velike ljubavi prema istoriji Grblja i Boke došao sam do saznanja o knezu grbaljskom Vojinu Tujkoviću koji je žrtvovao sebe i svoju porodicu za dobrobit Grblja i Boke. Sa današnje tačke gledišta može se reći i šire. Saznao sam da postoji knjiga o Vojinu Tujkoviću i to me zainteresovalo. Počeo sam da istražujem i došao do podatka gdje mogu da je pronađem. Zajedno sa porodicom riješili sam da napravimo reprint izdanje knjige koja je isto kao original iz 1928. godine štampana u Beogradu", istakao je Tujković.

Skup je blagoslovio arhijerejski namjesnik bokokotorski otac Momčilo Krivokapić, a u muzičkom dijelu programa učesttvovali su vokalna solistkinja Danica Crnogorčević i harmonikaš Boško Tujković. Braća Slavko i Mišo Tujković svim brojnim gostima obezbijedili su besplatan primjerak knjige i organizovali trpezu ljubavi u crkvenoj porti.