Arhiva

Danas se obilježavaju 753 godine od izgradnje i posvećenja crkve Svetog Kuzme i Damjana na Mulu. Prema podacima iz Istorijskog arhiva u Kotoru, još sredinom XIII vijeka, 13. februara 1261. godine, na crkvenom feudu bila je osveštena crkva Sv. Kuzme i Damjana i Sv. Elizabete, koja je pripadala sveštenstvu katedrale Sv. Tripuna, a izgrađena je na brdu Vrmac za potrebe stanovništva koje je obrađivalo crkvenu zemlju. Nalazi se na oko 200 metara udaljenosti od obale, sa kojom je povezuje stara ulica, koja je i danas 753 godine poslije posvećenja crkve, jedini put do nje.
Sv. Kuzma i Damjan su bili ljekari i mučenici iz III vijeka. Porijeklom su iz Male Azije, arapi hrišćanskog porijekla. U Siriji su liječili siromahe bez ikakve nadoknade. Radi Hrista su podnijeli mučeništvo. U vrijeme cara Dioklecijana, u Egeji su im odrubljene glave. Njihov kult se ubrzo proširio po cijelom hrišćanskom istoku i zapadu.

Foto-radiodux

Sv. Elizabeta Ugarska bila je kći Andrije II, njemačkog cara. Kada joj je umro suprug, kao mlada udovica, odriče se svih svojih dobara. Podigla je bolnicu u kojoj je služila obavljajući najteže poslove. Zvali su je utjehom siromašnih. Umrla je 17. novembra 1231. godine i crkva slavi taj dan.
Tokom minulih vjekova kult Sv. Elizabete blijedi, pa kod naroda možemo čuti da ljudi uglavnom govore samo o crkvi Sv. Kuzme i Damjana.
Razvojem mjesta ukazala se potreba za većom crkvom. Pri ovoj crkvici, koja sada služi kao sakristija, Muljani nadograđuju novu župnu crkvu, istog naziva. Iznad crkvenih vrata piše: BOGU DOBROME VELIKOME, BRIGOM PETRA ŠKALJARINA ŽUPNIKA, PODIGNUTO GODINE GOSPODNJE 1778.
Od 1810. godine u ovoj crkvi su smještene mošti blaženog Gracije, koje je kapetan Janković svojim brodom prenio iz Venecije. Kasnijim razvojem mjesta, izgradnjom naselja i nove crkve Pomoćnice Kršćana, 18. septembra 1864. godine, tijelo bl. Gracije je preneseno u nju, na novi oltar, u srebrnom novom sarkofagu. Tako je župna crkva, Pomoćnice Kršćana na Mulu postala Svetište Bl. Gracije.
Crkva je kao i mnoge druge stradala u katastrofalnom zemljotresu 15. aprila 1979. godine, najviše su joj oštećeni krov i zidovi, ali je kotorska Biskupija u saradnji sa mještanima prikupila značajna materijalna sredstva i uz nadzor Zavoda za zaštitu spomenika kulture Crne Gore Kotor crkva je ponovno stavljena u funkciju 26. septembra 2011. godine.
Danas, na 753. godinu od izgradnje i posvećenja crkve, muljanski župnik don Dario Novak služiće svečanu svetu Misu i prekaditi grobove mještana koji se na ovom mjestu već osam vjekova sahranjuju.