Arhiva

U četvrtom ciklusu kolumni „Dva minuta" koje se u okviru programa Radio Kotora emituju ponedjeljkom od 9.30 i 15 sati i reprizno subotom u 10.45 sati, Kotoranima se ove sedmice obratila naučna saradnica Instituta za biologiju mora dr Vesna Mačić.

Poštovani slušaoci Radio Kotora,

za razliku od većine turista koji o moru razmišljaju uglavnom samo tokom ljetnjih mjeseci, moj posao u Institutu za biologiju mora me obavezuje da o moru razmišljam i radim tokom cijele godine, a vjerujem da i veliki broj sugrađana osjeća poštovanje i zaljubljenost u more. Brojne su zakonske regulative koje Crnu Goru obavezuju na razne vrste istraživanja, monitoringa i zaštite morske sredine, ali nažalost manji je broj onih koje mi i sprovodimo. Da bi se zaključilo kakvo je stanje našeg mora često nije dovoljno izmjeriti samo pojedinačne parametre i proizvesti odgovarajuće zaključke, jer svi ti abiotički i biotički faktori imaju sinergističko djelovanje, tako da iako su razne vrijednosti pojedinačnih stresora ispod dozvoljenih maksimalnih granica, zbog njihovog zajedničkog djelovanja dolazi do poremećaja u funkcionisanju ekosistema. Na osnovu toga su se zemlje Evropske Unije dogovorile da se u Direktivi za srategiju o moru donesu novi standardi, tj. deskriptori, i uvede holistički princip kako bi se osiguralo dobro stanje morske životne sredine. Tih deskriptora ima 11 i njihovo praćenje će biti jedna od obaveza Crne Gore prilikom ulaska u EU.{mp3}dva/vesna0711{/mp3}

Jadan od deskriptora o kome na našem području gotovo da nemamo informacija je deskriptor 11. koji kaže da nivo unesene energije (uključujući i zvuk) treba da bude na nivou koji ne šteti morskom ekosistemu.
Različiti su načini na koje čovjek unosi energiju u morsku životnu sredinu. Prije svega sve intenzivniji pomorski saobraćaj jasno je da u velikoj mjeri izaziva povećanje buke pod vodom. Ja lično volim da vidim velike kruzere u našem zalivu, ali osim finansijske dobiti i svima poznate gužve u gradu manje je onih koji su svejsni i povećanog nivoa buke pod vodom koja prati i kruzere i sve ostale manje tendere i turističke brodice. Zatim, u istraživanju nalazišta nafte koriste se tzv. „podvodni pištolji" koji odašilju intenzivne enrgetske impulse određene frekvencije i mjere stepen njihovog prodiranja u morsko dno i odbijanja od čvrstih površina. Uostalom, na sličnom principu rade i razni sonari za koje je poznato da mogu imati negativne efekte pogotovo na kitove i delfine. Nije zanemarljiv ni uticaj raznih električnih kablova koji stvaraju elektro-magnetno polje koje može uticati na predatorske vrste poput nekih ajkula i raža koje promjenu električnog potencijala koriste za lociranje plijena.
Svi ti uticaju prije svega utiču na velike predatore tj. kitove, delfine, ajkule, morske kornjače i druge, ali osim direktnog uticaja na njih ovi uticaji se odražavaju i na kompletne lance ishrane koje ovi veliki predatori regulišu. U slučajevima kada nema dovoljno informacija o negativnim uticajima i mogućim efektima pravilo je da važi princip preduzimanja mjera opreza, a da se za dokazane negativne uticaje uvedu odgovarajući nivoi i uslovi tolerantnosti. Drugim riječima, to je kao kad vas neko pita koja je vaša omiljena muzička grupa? Da li slušate klasiku, folk, rok, džez ili nešto peto. I kada slušate muziku da li to sluša i vaš komšija ili i cijeli kvart. Šta god da izaberete vjerujem da to ne slušate svakog dana i sigurno ne po čitav dan. Uostalom zato imamo i propise koji u gradu određuju vrijeme, mjesto i nivo dozvoljene buke. A da li ste razmišljali kako to izgleda tj zvuči u moru? U našem slučaju Bokokotroski zaliv bi se mogao uporediti sa Sredozemnim morem koje kao veoma zatvoren bazen još uvijek trpi velik intenzitet različitih ljudskih aktivnosti, i svakog dana, konstantno, sluša istu "pjesmu", možda nečije omiljene grupe, ali ima i onih kojima nekada i nije do "muzike" ili jednostavno samo vole tišinu.

Srdačan pozdrav, dr Vesna Mačić

Narednog ponedjeljka 14. novembra Kotoranima će se obratiti ekonomista Igor Brkanović.