Arhiva

Udruženje boraca NOR-a i antifašista 1941-1945 Kotor juče je dočekalo Udruženje boraca - legionara iz Češke na čijem čelu su se nalazili Pavel Filipek iz Ministarstva odbrane Češke i ataše Ambasade Republike Češke Karel Rotrekl.

Delegaciju Udruženja boraca NOR-a i antifašista predvodio je Jovo Bećir sa saradnicima sekretarkom Daliborkom Seferović, Vasilijem Ševaljevićem, Ankom Perović, Perom Miloševićem, Tripom Miloševićem i Nikolom Mršuljom.

"Uz zvuke trube obije delegacije su pristupile polaganju vijenaca na spomenik strijeljanim mornarima 11.02.1918. godine u Škaljarima.

Nakon obraćanja Pavela Filipeka i potpredsjednika Opštine Kotor Tvrtka Crepulje, prisutnima se obratio v.d. predsjednik drug Jovo Bećir koji je srdačno pozdravio goste i pozvao da minutom ćutanja odaju poštu strijeljanim mornarima.

Nakon toga je goste upoznao sa istorijskim događajem koji se odigrao dana 11.02.1918.godine i tom prilikom rekao sljedeće:

Godinama i decenijama narod ovog kraja čuva uspomenu na pobunu mornara u Boki 1918 godine. Pobuna mornara u Boki Kotorskoj bila je oružana pobuna mornara, mahom Hrvata, Austro-Ugarske ratne mornarice početkom 1918 godine. Boka Kotorska se nalazila u sastavu Austro-Ugarske kao njen najjužniji dio. Bila je izuzetno važna pomorska baza zbog svog strateškog položaja, stare pomorske tradicije, kao i razuđenost koja je pružala izuzetno utočiste austro-ugarskim brodovima. U tom trenutku, što na vezovima što na sidrištu, bilo je četrdeset brodova. Austro-Ugarska kao mnogonacionalna država regrutovala je mornare u flotu iz raznih nacionalnosti. Za palubu i ložačku struku većinom su određivani Hrvati i Italijani, a za mašinu i specijalne struke regrutovani su bili Njemci i Mađari. Rok službe u mornarici bio je četiri godine. Tokom rata život mornara bio je sve teži i teži iz dana u dan. I pored sve strožije cenzure, do ratne mornarice u Boki Kotorskoj dopirale su vijesti o pobunama u KRONŠTATU, o februarskoj revoluciji, o pobjedi oktobarske socijalističke revolucije, stupanju Amerike u rat i da Austriji i Njemačkoj nema više spasa iz tog rata a da našem narodu osviću bolji dani.

Između pouzdanih prijatelja Hrvata, Slovenaca, Srba i Čeha vodili su se tajni dogovori o pobuni. Na jednom sastanku brodskih revolucionarnih grupa u Baošićima odlučeno je da se 1.februara 1918. godine na svim brodovima istaknu crvene zastave, pohapse oficiri i neodlučni podoficiri. Riješeno je da se o svemu obavijeste jedinice u Puli i Šibeniku kako bi i one zakazanog dana stupile u dejstvo. Tog 1. februara 1918 godine u 8 časova, umjesto dizanja ratne zastave, na brodovima su istaknute crvene zastave. Pobunjenici su istakli svoje zahtjeve komandi ratne mornarice. Istog dana kada je izbila pobuna internirani Crnogorci koji su bili na prisilnom radu u Boki Kotorskoj, u znak solidarnosti sa pobunjenicima, stupili su u štrajk.

U očekivanju odgovora na postavljene uslove i vijesti o pobuni u Puli i Šibeniku, pobunjenici su izgubili na vremenu. Za to vrijeme komanda ratne morarice skoncentrisala je svoje snage protiv pobunjenika i prisilila ih na predaju. Trećeg februara su razoružani svi mornari - pobunjenici. Preko 1200 ih je uhapšeno. Pred redovnim vojnim sudom bilo je optuženo 386 mrnara i podoficira od toga je bilo 48% Hrvata i Slovenaca, 20% Italijana, 13% Čeha i Slovaka, 10% Njemaca i 8% Mađara. Pred prijeki vojni sud izvedeno je njih 98. Pobunjeni mornari su na brzinu saslušavani i svrstavani su u četiri grupe. U zatvoru je umrlo desetak mornara, u toku pobune poginulo ih je dvoje, ostali su osuđeni na dugogodišnje robije. Veliki broj uhapšenih spasio je od smrti dr Mitrović iz Knina, koji se dobre volje javio kao branitelj i rekao da se ljudi ne mogu strijeljati bez izjašnjavanja i odbrane. Četvorica su osuđena na smrt. Osuđenici na smrt bili su mornar Antun Grabar iz Poreča, Jerko Šižgorić iz Žirja kod Šibenika, Mate Brničević iz Krila Jesenice kod Omiša i Čeh František Raš.

Strijeljani su 11.02.1918. u Škaljarima, uzdignutih glava stali su pred puščane cijevi koje su im ugasile život. Pobuna je ugušena, naređeno je da se nepovjerljive jedinice, koje su uglavnom činili Hrvati, zamijene mađarskim i njemačkim. Slava vam vjesnici borbe i slobode.

Češka delegacija Udruženja boraca-legionara je brojala 42 člana koji su doputovali u Crnu Goru sa željom da obiđu spomen obilježje strijeljanim mornarima tokom Pobune mornara 1918. godine u Kotoru. Osim spomenika u Škaljarima veterani su obišli i obilježje na zgradi Opštine Kotor, mjestu na kojem je bilo suđenje pobunjenim mornarima, kao i stari kotorski zatvor gdje su pobunjenici služili kaznu. Takođe češki veterani su posjetili Pomorski muzej Crne Gore gdje su imali priliku da čuju stalnu postavku u vezi događaja Pobune mornara 1918. godine.

Udruženje boraca-legionara Češke postoji od 1921. godine na čijem čelu se nalazi predsjednik Pavel Budinsky, broj članova je preko 4000. Ova posjeta predstavlja samo nastavak međunarodne saradnje u okvirima udruženja boraca i antifašista ove dvije države" – stoji u saopštenju Udruženja boraca i antifašista NOR-a 1941-1945.